Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης: Η κάμερα στα σχολεία, τα σενάρια στον πίνακα

Η σχολική αίθουσα και το προαύλιο αποτελούν διαχρονικά πηγή έμπνευσης για σκηνοθέτες και σεναριογράφους. Ο μικρόκοσμος ενός σχολείου συχνά μεγεθύνεται στη μεγάλη οθόνη, αναδεικνύοντας τις δυναμικές που διαμορφώνουν τους αυριανούς ενήλικες.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η εξουσία του δασκάλου, η αμφισβήτηση των μαθητών και οι σύνθετες σχέσεις μεταξύ τους. Η ένταση της εφηβείας, η καταπίεση των εκπαιδευτικών συστημάτων αλλά και οι φωτισμένοι καθηγητές που προσπαθούν να μεταδώσουν ουσιαστική γνώση, συχνά βρίσκουν θέση σε σημαντικές κινηματογραφικές παραγωγές.

Πολλές ταινίες αμφισβητούν το σχολείο ως θεσμό που καταπνίγει τη δημιουργικότητα και κατευθύνει τους μαθητές σε μια μονοδιάστατη χρησιμότητα για το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα. Αναδεικνύουν το σχολείο ως προθάλαμο για «υπεύθυνους καταναλωτές» και «καλούς νομότυπους φορολογούμενους πολίτες», υποταγμένους σε αξίες διαμορφωμένες από τους κανόνες της αγοράς.

Ενώ παλαιότερες ταινίες εστίαζαν στις σχέσεις καθηγητών-μαθητών, στη βία, τον ρατσισμό ή τα στερεότυπα της εκπαίδευσης, οι νεότερες ασχολούνται κυρίως με το μπούλινγκ και τη σεξουαλική παρενόχληση. Στο μέλλον, αναμένεται να απασχολήσουν και ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογική εξάρτηση.

Με αφορμή την πρόσφατη Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, που καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2018, παρουσιάζονται μερικές από τις κορυφαίες ταινίες του είδους, οι οποίες άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στο παγκόσμιο σινεμά.

Εμβληματικές ταινίες με θέμα το σχολείο

Η εκδοχή του Μπράουνινγκ (1951): Ένα συγκινητικό δράμα του Άντονι Άσκουιθ, βασισμένο στο θεατρικό έργο του Τέρενς Ράντιγκαν, με πρωταγωνιστή τον Μάικλ Ρεντγκρέιβ. Η ταινία εστιάζει στην τελευταία μέρα ενός φιλόλογου σε ιδιωτικό σχολείο και την αναγνώριση της αυστηρότητάς του. Πρόκειται για ταινία που αποτυπώνει με ανθρωπιά την πίστη στη μετάνοια και τη συγχώρεση. Το ριμέικ του 1994 με τον Άλμπερτ Φίνεϊ θεωρείται επίσης αξιόλογο.

Η Ζούγκλα του Μαυροπίνακα (1955): Από τις πρώτες ταινίες που επηρέασαν τον κινηματογράφο με θέμα το σχολείο, σε σκηνοθεσία Ρίτσαρντ Μπρουκς. Ένας νέος καθηγητής Αγγλικών σε υποβαθμισμένη περιοχή προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη βία και την εχθρότητα τόσο των μαθητών όσο και των συναδέλφων του. Η ταινία αναδεικνύει τις προκλήσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας και τα προβλήματα που προκαλεί η φτώχεια.

Στον Κύριό μας με Αγάπη (1967): Ο Σίντνεϊ Πουατιέ πρωταγωνιστεί σε ένα σχολικό δράμα που, παρά τον μελοδραματισμό του, επηρέασε εκατομμύρια θεατές παγκοσμίως. Η ιστορία διαδραματίζεται σε υποβαθμισμένο σχολείο του Λονδίνου, με τον μαύρο καθηγητή να έρχεται αντιμέτωπος με φυλετικές προκαταλήψεις και τη σκληρότητα των μαθητών.

Εάν… (1968): Ο Λίντσεϊ Άντερσον παρουσιάζει μια εμβληματική ταινία για τα επαναστατημένα νιάτα που αντιδρούν στους αυστηρούς κανόνες του σχολείου. Η ταινία, τιμημένη με Χρυσό Φοίνικα, αναδεικνύει το ριζοσπαστικό κλίμα της εποχής, με τον Μάλκομ ΜακΝτάουελ να ξεχωρίζει στο ντεμπούτο του.

The Breakfast Club (1985): Το ντεμπούτο του Τζον Χιουζ αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές νεανικές ταινίες. Πέντε έφηβοι από διαφορετικές σχολικές κλίκες εκτίουν τιμωρία μαζί, αποδομώντας στερεότυπα και θίγοντας θέματα όπως η προκατάληψη, η κοινωνική τάξη και η διαφορετικότητα.

Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών (1988): Η διάσημη ταινία του Πίτερ Γουίαρ με πρωταγωνιστή τον Ρόμπιν Γουίλιαμς στον ρόλο του καθηγητή Τζον Κίτινγκ. Ο Κίτινγκ αντιτίθεται στο κομφορμιστικό εκπαιδευτικό σύστημα, εμπνέοντας τους μαθητές του να ακολουθήσουν τα όνειρά τους.

Στην Αυλή του Σχολείου (2022): Η Λόρα Γουαντέλ παρουσιάζει ένα ψυχογράφημα για την κοινωνική ένταξη σε σχολείο του Βελγίου. Μέσα από τον ρεαλισμό, εξετάζονται τα προβλήματα προσαρμογής μιας επτάχρονης και ο εκφοβισμός που βιώνει ο μεγαλύτερος αδελφός της.

Στο Γραφείο Καθηγητών (2023): Γερμανικό δράμα του Ιλκέρ Τσατάκ που μετατρέπεται σε ψυχολογικό θρίλερ. Η ιστορία εστιάζει σε μια νεαρή καθηγήτρια που προσπαθεί να διαλευκάνει υποθέσεις κλοπών μεταξύ μαθητών, αναδεικνύοντας τις συγκρούσεις και τα ηθικά διλήμματα του σχολικού περιβάλλοντος.

Ο ελληνικός κινηματογράφος και το σχολείο

Ο ελληνικός κινηματογράφος έχει ασχοληθεί με το σχολείο μέσα από διάφορες οπτικές. Πέρα από εμπορικές επιτυχίες όπως η «Ρόδα, Τσάντα και Κοπάνα», ξεχωρίζουν το δράμα «Νόμος 4.000», το μελόδραμα «Η Δασκάλα με τα Ξανθά Μαλλιά» και η δραματική ηθογραφία «Στον Δάσκαλό μας με Αγάπη».

Ανάμεσα στις πλέον χαρακτηριστικές ταινίες είναι η κωμωδία «Το Ξύλο Βγήκε από τον Παράδεισο», που αποτέλεσε σταθμό για την Αλίκη Βουγιουκλάκη, εστιάζοντας στην κακομαθημένη συμπεριφορά των πλούσιων μαθητριών, με έμφαση στο χιούμορ και τη μουσική του Χατζιδάκι.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η κοινωνική σάτιρα «Μάθε Παιδί μου Γράμματα» του Θόδωρου Μαραγκού, που σχολιάζει τη μεταπολιτευτική Ελλάδα και την ελληνική επαρχία, με έμφαση στις εξαιρετικές ερμηνείες και το καυστικό χιούμορ.