Κάθε άνοιξη, μια λεπτή ρωγμή ανοίγει στον χρόνο, μέσα από την οποία το Φως επιλέγει να υποχωρήσει εκούσια «εν σκοτεινοίς». Η φύση οργιάζει γύρω από έναν άδειο σταυρό, ενώ η γη μυρίζει νιότη και θάνατο. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, η ακολουθία του Επιταφίου οδηγεί την κατ’ Ανατολάς παράδοση να αναζητά τα ανθρώπινα όρια στο χείλος του πόνου. Απόψε, η νύχτα διπλασιάζεται στο πένθιμο φως των κεριών πάνω από το νοτισμένο χώμα. Ο Άγιος Επιφάνιος Κύπρου συνέλαβε τον παλμό αυτής της φρικτής εσπέρας, διερωτώμενος «Τι τούτο; Σήμερον σιγή πολλή εν τη γη, σιγή πολλὴ και ηρεμία λοιπόν, ότι ο Βασιλεύς υπνοί». Οι κραυγές του Μαρτυρίου έχουν κατακαθίσει σε ορυκτή ακινησία. Ο τάφος απλώνει τη δική του άτεγκτη γεωμετρία και οι συνοδοιπόροι αφήνονται στη σκιά ενός κόσμου που μόλις έχασε το κέντρο του.
Η ανθρώπινη σκέψη προσπαθεί ανέκαθεν να εξημερώσει το άγνωστο κατασκευάζοντας νοητά οχυρά. Δημιουργούμε εσχατολογικά οράματα και συνεκτικά φιλοσοφικά συστήματα για να αντέξουμε το βάρος της θνητότητας, πιστεύοντας πως η Ιστορία διαθέτει εγγενή σκοπό. Το σκοτάδι της συγκεκριμένης νύχτας κατεδαφίζει αυτά τα καταφύγια. Ο πυρήνας των πρώτων πιστών βίωσε την ολοκληρωτική διάψευση κάθε προσδοκίας, καθώς η πορεία προς τη λύτρωση συνετρίβη πάνω στον βράχο του Γολγοθά. Εκείνη τη στιγμή, η βεβαιότητα παραχώρησε τη θέση της σ’ έναν πρωτόγονο τρόμο. «Πέπαυται τόλμα Μαθητών». Το ιστορικό γίγνεσθαι αρνήθηκε να υπακούσει στην υπόσχεση της Σωτηρίας, αφήνοντας τον φόβο της εγκατάλειψης να κυριαρχήσει.
Ανάμεσα στο Σώμα και τον Τάφο χωράει ολόκληρη η θλίψη του κόσμου. Ο υμνωδός μεταβολίζει το μέγα χωρικό αίνιγμα σε θρήνο, κλαίγοντας τον Δημιουργό των αστερισμών που δέχεται να μικρύνει ως την ασφυξία του χώματος. Είναι σαν η ύλη να εκδικείται το άπειρο και ο Αχώρητος να χωρά στην ελάχιστη σχισμή ενός τάφου· «συστείλαί σε, τον αχώρητον εν μνήματι σμικρώ». Οι μαθητές εγκλωβίζονται ανάμεσα στη ζωντανή ηχώ των θαυμάτων και τον παγωμένο όγκο της απώλειας. Το άρτιο κάλλος κειτόταν ξένο προς τη ζωή, ενώ το κενό άνοιγε την ανέκφραστη έκτασή του. Το σκοτάδι απαιτούσε να βιωθεί στην ολότητά του, χωρίς καμία εγγύηση για την αυριανή ημέρα.
Όταν το φως υποχωρεί, τα όρια των πραγμάτων διαλύονται και η όραση χάνει την ευκρίνειά της, αναγκάζοντας τον νου να πλάθει σκιές. Η κάθοδος στον Άδη σημαίνει απώλεια κάθε ελέγχου και πλήρη παραίτηση από την αξίωση ισχύος απέναντι στο άγνωστο. Στον κλειστό χώρο του μνημείου, η ύπαρξη στερείται τα συνήθη ερείσματά της. Η εκκλησιαστική ποίηση, αντιλαμβανόμενη το βάρος αυτού του υπαρξιακού μετεωρισμού, μεταφέρει τη θεολογία στο επίπεδο του μητρικού σπαραγμού. Το μοιρολόι για το «γλυκύ έαρ» που βασιλεύει κάτω από το χώμα, γειώνει το θείο δράμα στο μέτρο του ανθρώπου. Καλεί το άτομο να αισθανθεί την ευθραυστότητά του απέναντι στη σιωπή του σύμπαντος.
Ο νεωτερικός κόσμος ζει μέσα στην ευμένεια της προόδου, εξορίζοντας συστηματικά το πένθος από τη ζωή, για να αποφύγει την επαφή με το τραύμα. Η παράδοση της Μεγάλης Παρασκευής, αντίθετα, επιβάλλει την άφοβη σπουδή στην οδύνη. Απαιτεί σεβασμό απέναντι στη θνητότητα, επιτρέποντας στον πόνο να αναπνεύσει χωρίς εφήμερα αφηγήματα. Η σιγή της επιτάφιας νύχτας λειτουργεί ως μνημείο της ανθρώπινης περατότητας. Τα χέρια που θα σηκώσουν τον λίθο είναι ακόμη τυλιγμένα σε σάβανα, όμως η γη διψά στο κατώφλι του μνήματος. Ακούγεται ήδη ο χτύπος από το πέλμα του Θεού που περπατά στα σκοτεινά, αναζητώντας πέρασμα προς το φως· «Ναι έρχομαι ταχύ. Αμήν, ναι έρχου, Κύριε Ιησού».
Ο Ευστάθιος Λιανός Λιάντης είναι αν. καθηγητής Γεωπολιτικής της Θρησκείας και Θρησκευτικής Διπλωματίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
