Η συζήτηση γύρω από την κλιματική κρίση και την εποχή της Ανθρωποκαίνου αποκτά όλο και μεγαλύτερη ένταση, καθώς οι επιστημονικές και πολιτικές κοινότητες παγκοσμίως διχάζονται για το αν ο ανθρώπινος παράγοντας αποτελεί την κύρια αιτία της περιβαλλοντικής απορρύθμισης. Παρότι ορισμένοι πολιτικοί και θεωρητικοί εξακολουθούν να αμφισβητούν την ευθύνη της ανθρώπινης δραστηριότητας, η πλειονότητα των επιστημόνων και των διεθνών οργανισμών αναγνωρίζει πλέον ότι ο πλανήτης έχει εισέλθει σε μια νέα γεωλογική φάση, όπου οι ανθρώπινες παρεμβάσεις καθορίζουν τη φυσική ισορροπία.
Στο βιβλίο Η Μεγάλη απορρύθμιση του Amitav Ghosh, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις San Casciano σε μετάφραση της Δανάης Σιώζιου, ο συγγραφέας προσεγγίζει την Ανθρωπόκαινο όχι μόνο ως οικολογικό ή πολιτικό φαινόμενο, αλλά ως κρίση της φαντασίας. Ο Ινδός θεωρητικός και δημοσιογράφος υποστηρίζει ότι η λογοτεχνία της νεωτερικότητας, εστιάζοντας στον ανθρωποκεντρικό ρεαλισμό, απέτυχε να ενσωματώσει τα ακραία φυσικά φαινόμενα και τις μη ανθρώπινες δυνάμεις που σήμερα διαμορφώνουν την πραγματικότητα.
Για τον Γκος, η κλιματική κρίση αποκαλύπτει την αδυναμία του ανθρώπου να αντιληφθεί τη βαθιά αλληλεξάρτηση με το φυσικό περιβάλλον. Η φύση δεν είναι πλέον παθητικό υπόβαθρο, αλλά ενεργός παράγοντας με δική της βούληση και δυναμική. Αυτή η συνειδητοποίηση, σημειώνει, προκαλεί υπαρξιακό τρόμο, καθώς ανατρέπει την κυρίαρχη αφήγηση του ανθρώπου ως απόλυτου κυρίαρχου του κόσμου.
Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η αστική λογοτεχνία, γεννημένη μέσα στην ευφορία του Διαφωτισμού και της βιομηχανικής προόδου, απέκλεισε συστηματικά τη φύση από το επίκεντρο της αφήγησης. Έτσι, το σύγχρονο μυθιστόρημα δυσκολεύεται να αποτυπώσει το μέγεθος και τη βία των περιβαλλοντικών μεταβολών που βιώνουμε σήμερα. Το ανοίκειο, όπως το ορίζει ο Μάρτιν Χάιντεγκερ, καθίσταται πλέον βασικό στοιχείο της εμπειρίας του ανθρώπου στην Ανθρωπόκαινο.
Η Ανθρωπόκαινος ως πολιτισμική και γεωπολιτική κρίση
Παρά την οξυδέρκεια της ανάλυσής του, ο Γκος φαίνεται να παραβλέπει συγγραφείς όπως οι Μάργκαρετ Άτγουντ, Ρίτσαρντ Πάουερς, Τζ. Μ. Κουτσί και Όλγκα Τορκάτσουκ, οι οποίοι ήδη πραγματεύονται την απώλεια της κεντρικής θέσης του ανθρώπου και την ανάδειξη μιας νέας, πολυεπίπεδης σχέσης με το περιβάλλον. Ωστόσο, η συμβολή του έγκειται στη σύνδεση της οικολογικής κρίσης με τις κοινωνικές και γεωπολιτικές ανισότητες.
Ο Γκος επικρίνει τον καρτεσιανό δυϊσμό και τον Διαφωτισμό, που διαχώρισαν τη φύση από τη νόηση και την υποβάθμισαν σε παθητικό αντικείμενο εκμετάλλευσης. Επιπλέον, τονίζει ότι η συλλογική άρνηση της κρίσης αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της σύγχρονης κουλτούρας: γνωρίζουμε την απειλή, αλλά αδυνατούμε να αλλάξουμε συμπεριφορά. Η Ανθρωπόκαινος, καταλήγει, δεν είναι μόνο περιβαλλοντική αλλά και βαθιά κοινωνική και πολιτισμική κρίση, καθώς φέρνει στο προσκήνιο τις ταξικές και αποικιοκρατικές ανισότητες που διαμορφώνουν τον κόσμο μας.
Πηγή φωτογραφίας: Εκδόσεις San Casciano
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
