Το ράλι των τιμών καυσίμων βγάζει από το συρτάρι τα μέτρα στήριξης του 2022

Περίοδο έντονης αβεβαιότητας διανύει η διεθνής αγορά ενέργειας με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τις διακυμάνσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να επαναφέρουν στο προσκήνιο μνήμες από την ενεργειακή κρίση του 2022.

Και μπορεί πηγές κοντά στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να χαρακτηρίζουν την κατάσταση διαχειρίσιμη, με τις σημερινές συνθήκες να διαφέρουν σημαντικά από το 2022, ωστόσο η κυβέρνηση εξετάζει εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν την περίοδο εκείνη, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα είναι προετοιμασμένοι σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης.

Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση, σύμφωνα με πληροφορίες, μετά την επιβολή πλαφόν σε καύσιμα, τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, προχωρά στην κατάρτιση ενός προληπτικού σχεδίου δράσης, στο επίκεντρο του οποίου  βρίσκονται εργαλεία όπως επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος, fuel pass, αλλά και φορολόγηση υπερκερδών, τα οποία ενδέχεται να ενεργοποιηθούν εκ νέου αν οι συνθήκες επιδεινωθούν.

«Καρδιογράφημα» οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου

Στις αρχές της εβδομάδας το Brent από 120 δολάρια το βαρέλι έπεσε κάτω από 90 δολάρια, μετά τις δηλώσεις Τραμπ ότι ενδεχομένως να τελειώσει σύντομα ο πόλεμος. 

Έκτοτε κινείται εκ νέου σε υψηλά επίπεδα κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, γεγονός που αντανακλά τη νευρικότητα των αγορών απέναντι στις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Απ’ ότι μάλιστα φαίνεται, η ανακοίνωση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου δεν κατάφερε να καθησυχάσει πλήρως τις αγορές, και ο λόγος είναι πως η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περιορισμένο αριθμό ημερών παγκόσμιας παραγωγής.

Πάντως, οι αυξήσεις έχουν περάσει ήδη στην ελληνική αντλία και σύμφωνα με στοιχεία που παραχώρησε το ΥΠΕΝ, η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης 95 οκτανίων αυξήθηκε από 1,754 ευρώ το λίτρο την 1η Μαρτίου σε 1,869 ευρώ το λίτρο στις 10 Μαρτίου, σημειώνοντας άνοδο περίπου 7%.

Αντίστοιχα, το ντίζελ κίνησης παρουσίασε σημαντικότερη αύξηση, από 1,570 ευρώ το λίτρο σε 1,843 ευρώ, δηλαδή περίπου 17%. 

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η άνοδος στο πετρέλαιο θέρμανσης, η μέση τιμή του οποίου διαμορφώθηκε από 1,182 ευρώ το λίτρο την 1η Μαρτίου σε 1,420 ευρώ το λίτρο στις 10 Μαρτίου, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 20%.

Με φόντο τις αυξήσεις αυτές και με στόχο την αποφυγή φαινομένων αισχροκέρδειας, την Τετάρτη ανακοινώθηκε πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα μέχρι τις 30 Ιουνίου, το οποίο τέθηκε σε ισχύ από την Πέμπτη. 

Το ανώτατο περιθώριο κέρδους ορίστηκε στα 5 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο για τις εταιρείες χονδρικής και στα 12 λεπτά για τα πρατήρια.

Όσον αφορά το φυσικό αέριο, μετά το άλμα στα 68 ευρώ ανά μεγαβατώρα, χθες κινούταν γύρω στα 50 ευρώ.

Πάντως, παρά την έντονη ανησυχία γύρω από το φυσικό αέριο, η εικόνα στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης δεν δείχνει μέχρι στιγμής γενικευμένη εκτίναξη τιμών.

Τα «αναχώματα» της χώρας μας

Η εικόνα στην ελληνική αγορά χαρακτηρίζεται από πηγές κοντά στο ΥΠΕΝ προς το παρόν διαχειρίσιμη. 

Μάλιστα, οι τιμές χονδρικής ενέργειας για τον Μάρτιο διαμορφώνονται σε χαμηλότερο επίπεδα σε σχέση με την μέση τιμή το 2024 και το 2025, ενώ έως τώρα έχει χαμηλότερες τιμές στην χονδρική από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ.

Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η ισχυρή διείσδυση των ΑΠΕ, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν αυξήσει σημαντικά τη συμμετοχή τους στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Μάλιστα, η αύξηση κατά 2.8 GW έναντι του 2025 μας δίνει επιπλέον αναχώματα κατά της ακρίβειας στο ρεύμα.

Η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ ξεπερνά πλέον τα 17,5 GW, γεγονός που ενισχύει την ανθεκτικότητα του συστήματος ηλεκτροπαραγωγής. 

Παράλληλα, τα υψηλά υδάτινα αποθέματα στους ταμιευτήρες των υδροηλεκτρικών μονάδων λειτουργούν ως πρόσθετη ασπίδα απέναντι στις αυξήσεις τιμών.

Σχετικά με το πετρέλαιο, σύμφωνα με πηγές κοντά στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, «μέχρι στιγμής καταγράφεται μια σχετική σταθεροποίηση στις τιμές του πετρελαίου. 

Το ένα “μαξιλάρι” είναι το ευρώ, το οποίο παραμένει ισχυρό σε σχέση με το δολάριο, με αποτέλεσμα η άνοδος της τιμής του πετρελαίου σε δολάρια να μην μεταφράζεται πλήρως σε ευρώ».

Με βάση τις ίδιες πηγές, ένα ακόμη στοιχείο που περιορίζει την επίδραση των αυξήσεων στις τιμές καυσίμων είναι η δομή της τελικής τιμής. 

Περίπου το 70% της τιμής της βενζίνης στην Ελλάδα αφορά φόρους και τέλη, γεγονός που σημαίνει ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές δεν μεταφέρονται εξ ολοκλήρου στην αντλία.

Ο λιγνίτης μένει εκτός εξίσωσης

Παρά τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές, η ελληνική ενεργειακή στρατηγική δεν φαίνεται να περιλαμβάνει επιστροφή στον λιγνίτη ως πηγή ηλεκτροπαραγωγής ούτε καν σε σαν σχέδιο έκτακτης ανάγκης.

Το πρόγραμμα απολιγνιτοποίησης παραμένει σε ισχύ, με τη μονάδα της Πτολεμαΐδας να αναμένεται να σταματήσει τη λιγνιτική λειτουργία της έως τον Σεπτέμβριο του 2026 και στη συνέχεια να μετατραπεί σε μονάδα φυσικού αερίου.

Η επιλογή αυτή έχει να κάνει κυρίως με το γεγονός πως το κόστος λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων έχει αυξηθεί σημαντικά λόγω των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, καθιστώντας την παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη λιγότερο ανταγωνιστική σε σχέση με άλλες πηγές.

Η Ευρώπη πιο προετοιμασμένη από το 2022

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ είναι σήμερα καλύτερα προετοιμασμένο σε σχέση με την περίοδο της μεγάλης κρίσης πριν από τρία χρόνια.

Σύμφωνα με ανάλυση της ING μία από τις σημαντικότερες διαφορές μεταξύ της σημερινής κατάστασης και της κρίσης του 2022 αφορά τη φύση της διαταραχής στην προσφορά. 

Το 2022, η Ευρώπη αντιμετώπισε την σχεδόν μόνιμη απώλεια των ρωσικών αγωγών φυσικού αερίου.

Παράλληλα, η σημερινή διαταραχή φαίνεται περισσότερο προσωρινή και παρότι οι εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο έχουν περιοριστεί, οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι οι ροές θα επανέλθουν όταν αποκλιμακωθούν οι γεωπολιτικές εντάσεις.

Μια ακόμη σημαντική διαφορά από το 2022 είναι η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ. Σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg New Energy Finance, η εγκατεστημένη ισχύς σε αιολική και ηλιακή ενέργεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε κατά 57% μεταξύ 2021 και 2024, ενώ το 2025 σημειώθηκε αύξηση περίπου 15%.

Επιπλέον, μετά την κρίση του 2022, η κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρώπη μειώθηκε σημαντικά καθώς οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και αρκετές βιομηχανίες περιόρισαν τη δραστηριότητά τους.

Παράλληλα με τα παραπάνω, η επερχόμενη αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς LNG και η εμπειρία από την κρίση του 2022 παρέχουν περαιτέρω «μαξιλάρι». 

Τότε, η Ευρώπη αντιμετώπισε έντονο ανταγωνισμό για περιορισμένες ποσότητες LNG, με μικρή δυνατότητα πρόσθετης προσφοράς.

Σήμερα, η εικόνα είναι πιο θετική, καθώς τα επόμενα χρόνια προβλέπεται σημαντική αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής LNG, με τις ΗΠΑ να προσθέτουν περίπου 93 bcm μεταξύ 2025-2027 και το Κατάρ να αυξάνει την παραγωγή κατά 42 bcm έως το 2027.

Τέλος, η δημιουργία της πλατφόρμας κοινής αγοράς AggregateEU μειώνει τον εσωτερικό ανταγωνισμό, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική ισχύ της Ευρώπης. Οι αγορές μπορεί να πιεστούν, αλλά οι ακραίες τιμές του 2022 είναι λιγότερο πιθανές.