Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Αδαμάντιο Κοραή και τον Ιωάννη Καποδίστρια αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της νεοελληνικής ιστορίας, αποκαλύπτοντας το βαθύ ιδεολογικό ρήγμα ανάμεσα στον πνευματικό ηγέτη του ελληνικού Διαφωτισμού και τον πρώτο κυβερνήτη του νεοσύστατου κράτους.
Ο Κοραής, φλογερός υπέρμαχος της ελευθερίας και της δημοκρατίας, αντιμετώπιζε με καχυποψία τον συγκεντρωτισμό του Καποδίστρια, θεωρώντας ότι απειλεί τις αρχές της λαϊκής κυριαρχίας. Η ρήξη τους κορυφώθηκε μετά τη δολοφονία του κυβερνήτη, όταν ο λόγιος, σε ένα παραλήρημα οργής, έγραψε πως η «πρέπουσα ποινή» για τον Καποδίστρια δεν ήταν ο θάνατος, αλλά η εξορία από την Ελλάδα, ώστε να παρακολουθεί ανίσχυρος την ευημερία της χώρας που –κατά τη γνώμη του– εμπόδιζε.
Η γνωριμία στο Παρίσι και οι πρώτες επαφές
Η πρώτη συνάντηση των δύο ανδρών πραγματοποιήθηκε το 1815 στο Παρίσι, σε κλίμα αμοιβαίου σεβασμού. Ο Καποδίστριας, ήδη υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ρωσικής διπλωματίας, εντυπωσίασε τον Κοραή με τη μόρφωση και τη ρητορική του δεινότητα. Ο Κοραής τον χαρακτήρισε «καύχημα της Ελλάδος» και πίστεψε πως ενσάρκωνε τις ελπίδες του Έθνους για αναγέννηση.
Ωστόσο, η σχέση τους σύντομα δέχθηκε πλήγμα. Η διαφωνία τους για το γλωσσικό ζήτημα και η εμπλοκή του συνεργάτη του Καποδίστρια, Παναγιώτη Κοδρικά, οδήγησαν σε έντονη ψυχρότητα. Ο Κοραής θεώρησε ότι ο κυβερνήτης σιωπηρά ενέκρινε τις επιθέσεις εναντίον του, γεγονός που ενίσχυσε την καχυποψία του.
Από τον θαυμασμό στη ρήξη
Μετά την εκλογή του Καποδίστρια ως κυβερνήτη το 1827, ο Κοραής του απηύθυνε επιστολές γεμάτες νουθεσίες για τη δημοκρατική οργάνωση του νέου κράτους. Ο κυβερνήτης απάντησε με διπλωματική ευγένεια, αποφεύγοντας να εμπλακεί σε θεωρητικές αντιπαραθέσεις. Όσο όμως ο Καποδίστριας συγκέντρωνε εξουσίες για να επιβάλει τάξη σε μια χώρα που βρισκόταν σε χάος, ο Κοραής θεώρησε ότι προδίδει τα ιδανικά της Επανάστασης.
Η πολιτική του κυβερνήτη να περιορίσει την ελευθερία του Τύπου και να ελέγξει τα αντιπολιτευόμενα έντυπα εξόργισε τον λόγιο, ο οποίος τον χαρακτήρισε «τύραννο». Αντίστοιχα, οι υποστηρικτές του Καποδίστρια απαντούσαν αποκαλώντας τον Κοραή «ξεμωραμένο γέροντα» που αγνοούσε την πραγματική κατάσταση στην Ελλάδα.
Η τελική ρήξη και η ιστορική αποτίμηση
Το 1830, με τη συγγραφή νέου διαλόγου, ο Κοραής προχώρησε σε ανοιχτή πολεμική κατά του Καποδίστρια, ζητώντας ακόμη και «ανάθεμα» για όσους δεσμεύουν την ελευθερία του Τύπου. Το κείμενό του θεωρήθηκε προκλητικό και προκάλεσε αντιδράσεις ακόμη και στον κύκλο των φίλων του.
Η Ελλάδα, ήδη βυθισμένη σε εμφύλιες συγκρούσεις, οδηγήθηκε σύντομα στη δολοφονία του κυβερνήτη. Ο Κοραής, μακριά στο Παρίσι, παρέμεινε πιστός στις ιδέες του Διαφωτισμού, χωρίς να αντιληφθεί –όπως σημειώνει ο ιστορικός Απόστολος Δασκαλάκης– τις πραγματικές ανάγκες του νεοσύστατου κράτους.
Ο Κοραής, με τη φλόγα του πατριώτη και τη συνέπεια του διανοουμένου, υπήρξε καθοριστικός για την πνευματική αφύπνιση του Γένους. Ωστόσο, η αδιάλλακτη προσήλωσή του στις δημοκρατικές αρχές δεν του επέτρεψε να δει την πρακτική διάσταση της πολιτικής του Καποδίστρια, ο οποίος επιχείρησε να θεμελιώσει το ελληνικό κράτος μέσα σε συνθήκες χάους και εθνικής ανασφάλειας.
Ίσως, όπως παρατηρεί ο Δασκαλάκης, ο Κοραής να υπήρξε «ο περισσότερο συγχωρητέος» ανάμεσα σε όσους πολέμησαν τον κυβερνήτη. Γιατί, παρά το πάθος του, υπηρέτησε με συνέπεια το ίδιο ιδανικό: την ελευθερία και την πρόοδο της Ελλάδας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
