Δέκα χρόνια μετά την κύρωση του Προσθέτου Πρωτοκόλλου στη Σύμβαση του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων (OPCAT) και την ανάθεση του ρόλου του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης (ΕΜΠ) στον Συνήγορο του Πολίτη, η ετήσια Έκθεση για το 2024 αποτυπώνει ένα αποκαλυπτικό πορτρέτο των συνθηκών κράτησης στη χώρα, αναδεικνύοντας χρόνια και συστημικά προβλήματα.
Σύμφωνα με την έκθεση, το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί σε οριακό σημείο, με υπερπληθυσμό, υποστελέχωση και ανεπαρκείς υποδομές να συνιστούν τους βασικούς άξονες των προβλημάτων.
«Οι συνθήκες κράτησης σε πολλά σωφρονιστικά καταστήματα παραμένουν κατώτερες των ελάχιστων προτύπων αξιοπρέπειας», επισημαίνει ο Συνήγορος του Πολίτη, υπογραμμίζοντας πως «οι ελλείψεις σε τεχνικές εγκαταστάσεις, υγιεινή και βασικές υπηρεσίες, όπως ιατροφαρμακευτική φροντίδα ή ψυχολογική υποστήριξη, επηρεάζουν σοβαρά τα ανθρώπινα δικαιώματα των κρατουμένων».
Η έλλειψη επαρκούς χώρου, οι κακές υγειονομικές συνθήκες και η ανεπάρκεια προσωπικού ειδικοτήτων όπως γιατροί, ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, συνθέτουν ένα περιβάλλον που, όπως τονίζεται, «ενισχύει τον φαύλο κύκλο της υποβάθμισης».
Η Έκθεση του 2024 βασίζεται σε επιτόπιες επισκέψεις σε σωφρονιστικά καταστήματα, Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών, αστυνομικά κρατητήρια, καθώς και σε μία ψυχιατρική μονάδα, μία Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή αιτούντων άσυλο και μία μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων.
Οι παρατηρήσεις καταγράφουν, μεταξύ άλλων, προβλήματα υγιεινής, ακατάλληλες υποδομές και περιορισμένες δυνατότητες κίνησης για τους κρατούμενους, ενώ οι συνθήκες γίνονται ακόμη πιο δύσκολες στους χώρους διοικητικής κράτησης αλλοδαπών.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι ο νομοθέτης εμμένει στην αυστηροποίηση της ποινικής μεταχείρισης, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον ν. 5090/2024, ο οποίος αυξάνει τα ανώτατα όρια ποινών και περιορίζει τις δυνατότητες αναστολής ή εναλλακτικής έκτισης.
«Η αυστηροποίηση των ποινών και η απουσία στρατηγικής για την αποσυμφόρηση των φυλακών οδηγούν σε περαιτέρω υπερπληθυσμό και επιδείνωση των συνθηκών κράτησης», σημειώνει η Ανεξάρτητη Αρχή, προειδοποιώντας ότι η επιλογή δημιουργίας νέων χώρων κράτησης «αντιβαίνει στις διεθνείς συστάσεις που προτάσσουν τα εναλλακτικά μέτρα αντί της φυλάκισης».
Η Έκθεση αναδεικνύει και νέες προκλήσεις που αφορούν την κράτηση νεοεισερχομένων αλλοδαπών στα σύνορα, τους μηχανισμούς παρακολούθησης συνόρων και τις κλειστές δομές αιτούντων άσυλο.
«Τα άτομα που φιλοξενούνται σε δομές ή ιδρύματα συχνά καθίστανται διπλά ευάλωτα, τόσο λόγω της στέρησης ελευθερίας όσο και εξαιτίας των αναξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης», τονίζεται χαρακτηριστικά.
Ο Συνήγορος του Πολίτη υπογραμμίζει πως, παρότι ο Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης έχει αναπτύξει έντονη δράση μέσα στη δεκαετία, η ενίσχυσή του με ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους είναι επιτακτική.
«Ο Μηχανισμός αποτελεί κλειδί για τη διαρκή προσπάθεια πρόληψης των βασανιστηρίων και της κακομεταχείρισης», ανέφερε πρόσφατα η Υποεπιτροπή του ΟΗΕ για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (SPT), ενώ και η Επιτροπή CPT του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει ζητήσει επανειλημμένα τη στήριξή του.
Ο Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης καλεί την Πολιτεία να αξιοποιήσει τις προτάσεις του όχι μόνο για επιμέρους παρεμβάσεις, αλλά ως εργαλείο διαμόρφωσης της συνολικής αντεγκληματικής πολιτικής.
«Η πρόληψη της κακομεταχείρισης δεν επιτυγχάνεται με νέους τοίχους, αλλά με νέες πολιτικές», σημειώνει η Έκθεση, τονίζοντας ότι η προστασία της αξιοπρέπειας κάθε κρατουμένου παραμένει υποχρέωση του κράτους δικαίου και δείκτης δημοκρατίας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
