Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, φέρνοντας σημαντικές αλλαγές στο σύστημα εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών, η εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, καθώς και η αναμόρφωση των κανόνων οικονομικής διαχείρισης και εποπτείας των ΟΤΑ.
Το νομοθέτημα, που αριθμεί 761 άρθρα, ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις, καλύπτοντας κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας.
Δομή και περιεχόμενο του Κώδικα
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βιβλία. Το πρώτο περιλαμβάνει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής των αρχών και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
Το δεύτερο βιβλίο καθορίζει το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, την ταξινόμηση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης και τη θέση των αιρετών. Το τρίτο επικεντρώνεται στις αρμοδιότητες των ΟΤΑ, εξασφαλίζοντας αποτελεσματική άσκησή τους ανεξαρτήτως μεγέθους ή χαρακτηριστικών κάθε δήμου και περιφέρειας.
Στο τέταρτο βιβλίο περιγράφονται οι αλλαγές στην οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ, με στόχο τη διευκόλυνση της λειτουργίας τους, ενώ το πέμπτο ρυθμίζει τη συνταγματική επιταγή περί ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ μέσω ενός αντικειμενικού συστήματος εποπτείας. Το έκτο βιβλίο περιλαμβάνει γενικές διατάξεις, μεταξύ των οποίων και την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Νέο εκλογικό σύστημα χωρίς δεύτερο γύρο
Το σχέδιο νόμου προβλέπει την κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών. Από το 2028, οι ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέγουν και δεύτερο συνδυασμό, καταγράφοντας «Εναλλακτική Ψήφο» στο ψηφοδέλτιο.
Εφόσον κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 50% + 1 των ψήφων της πρώτης επιλογής, οι δύο πρώτοι σε ψήφους συμμετέχουν στη δεύτερη φάση καταμέτρησης, όπου προστίθενται οι δεύτερες ψήφοι από τα υπόλοιπα ψηφοδέλτια. Δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που συγκεντρώνει ποσοστό άνω του 42% ή πλειοψηφεί στη δεύτερη φάση.
Η θητεία των δημοτικών και περιφερειακών αρχών ορίζεται πενταετής, με τις εκλογές να διεξάγονται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Ηλεκτρονική ψηφοφορία και συμμετοχικές διαδικασίες
Το σχέδιο νόμου εισάγει τη δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα υπό την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Παράλληλα, θεσμοθετείται η διεξαγωγή συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία, καθώς και η αναβάθμιση των συμβουλίων νέων με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονική διαδικασία.
Απλούστευση και ενιαία ερμηνεία της νομοθεσίας
Με τον νέο Κώδικα επιδιώκεται η καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, αποφεύγοντας επικαλύψεις και κενά και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ κράτους, δήμων και περιφερειών.
Η συγκέντρωση όλων των διατάξεων σε έναν ενιαίο Κώδικα εξαλείφει την ανάγκη αναζήτησης διάσπαρτων ρυθμίσεων, μειώνοντας το διοικητικό κόστος και τις καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων, ενώ ενισχύει την ασφάλεια δικαίου.
Όπως δήλωσε ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, «Μετά από 1,5 χρόνο συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του υπουργείου Εσωτερικών, της αυτοδιοίκησης α' και β' βαθμού, αιρετών εκπροσώπων και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης, έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε, επίσημα πλέον, τον - για πρώτη φορά - ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης».
Ο Κώδικας βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση στην πλατφόρμα της Ανοιχτής Διακυβέρνησης (opengov.gr) έως τις 4 Ιουνίου 2026 και αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news