Παρά τις εκτεταμένες διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο και τις διαρκείς εξωτερικές πιέσεις, οι θεσμοί ασφαλείας που κατέχουν ηγετική θέση στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν παραμένουν συμπαγείς, χωρίς ενδείξεις διάσπασης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κατάρρευση του καθεστώτος.
Σύμφωνα με διπλωματικές και κυβερνητικές πηγές της Μέσης Ανατολής, καθώς και αναλυτές που μίλησαν στο Reuters, αν δεν προκληθούν ρήγματα στην κορυφή της ιρανικής ηγεσίας από τις διαδηλώσεις ή τις διεθνείς πιέσεις, το καθεστώς πιθανότατα θα διατηρηθεί, έστω και αποδυναμωμένο.
Αναφορές κάνουν λόγο για περίπου 2.000 νεκρούς κατά την καταστολή των διαδηλώσεων, σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, ο οποίος απέδωσε τους θανάτους σε ενέργειες «τρομοκρατών». Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ωστόσο, καταγράφουν περίπου 600 θανάτους.
Το ισχυρό και πολυεπίπεδο σύστημα ασφαλείας του Ιράν, με κεντρικό ρόλο στο σώμα των Φρουρών της Επανάστασης και την παραστρατιωτική δύναμη Μπασίτζ, καθιστά δύσκολη την αποφασιστική εξωτερική παρέμβαση χωρίς εσωτερική διάσπαση, σύμφωνα με τον αναλυτή Vali Nasr.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, απαιτείται διαρκής μαζική κινητοποίηση και αποσκιρτήσεις εντός των δυνάμεων ασφαλείας για να προκληθούν ουσιαστικές αλλαγές.
Ο ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει αντέξει πέντε μεγάλες εξεγέρσεις από το 2009, στοιχείο που καταδεικνύει τη συνοχή του καθεστώτος, παρά την εσωτερική κρίση, σύμφωνα με τον Paul Salem του Middle East Institute.
Για να αλλάξει η ισορροπία, το κίνημα διαμαρτυρίας θα πρέπει να ξεπεράσει τα εδραιωμένα πλεονεκτήματα του κράτους: ισχυρούς θεσμούς, σημαντικό μέρος του πληθυσμού που στηρίζει το καθεστώς και τη μεγάλη γεωγραφική και δημογραφική διάσταση της χώρας, σημειώνει ο Alan Eyre, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός για το Ιράν.
Η επιβίωση του καθεστώτος δεν συνεπάγεται σταθερότητα, τονίζουν οι αναλυτές. Η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις από το 1979, με τις κυρώσεις να πλήττουν την οικονομία και χωρίς σαφή διέξοδο από την οικονομική κρίση. Στρατηγικά, το Ιράν βρίσκεται υπό πίεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ενώ ο «Άξονας της Αντίστασης» έχει αποδυναμωθεί σε Λίβανο, Συρία και Γάζα.
Ο Vali Nasr εκτιμά ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει φτάσει «στο σημείο της πτώσης», αν και η κατάσταση παραμένει δύσκολη. Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν ως αντίδραση στην ακρίβεια, εξελίχθηκαν σε αμφισβήτηση του θεοκρατικού καθεστώτος, ενώ η σκληρή καταστολή έχει διαβρώσει περαιτέρω τη νομιμοποίηση του συστήματος.
Η οργάνωση HRANA αναφέρει 573 επιβεβαιωμένους θανάτους, μεταξύ των οποίων 503 διαδηλωτές και 69 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, ενώ οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 10.000.
Οι διεθνείς πιέσεις και το «μοντέλο της Βενεζουέλας»
Η τρέχουσα συγκυρία χαρακτηρίζεται από αυξημένη διεθνή προσοχή, με τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί για αμερικανική επέμβαση σε περίπτωση θανάτων διαδηλωτών. Η Τεχεράνη έχει διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τις ΗΠΑ, ενώ η Ουάσινγκτον εξετάζει πρόσθετα μέτρα, όπως επιβολή δασμών σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
Η ιδέα του «μοντέλου της Βενεζουέλας» συζητείται σε κύκλους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, περιλαμβάνοντας την απομάκρυνση της ηγεσίας του Ιράν και την παραμονή του μηχανισμού εξουσίας υπό όρους συνεργασίας. Ωστόσο, το ιρανικό καθεστώς διαθέτει βαθιές ρίζες, ισχυρούς θεσμούς και πολυπληθή πληθυσμό, καθιστώντας δύσκολη την εφαρμογή ενός τέτοιου σεναρίου.
Αναλυτές και αξιωματούχοι σημειώνουν ότι ξένη στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να εντείνει εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές, ιδιαίτερα σε περιοχές με ιστορικά αυτονομιστικά κινήματα, όπως των Κούρδων και των Βαλούχων.
Σύμφωνα με τον David Makovsky του The Washington Institute, αν υπάρξει αμερικανική δράση, αυτή θα είναι ταχεία και έντονη. Οι επιλογές περιλαμβάνουν πιέσεις στη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου, κυβερνοεπιθέσεις και τεχνική υποστήριξη στους διαδηλωτές, όπως η αποκατάσταση πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω Starlink.
Όπως σημειώνει ο Makovsky, «μερικές φορές ο Τραμπ χρησιμοποιεί τις απειλές για να καθυστερήσει αποφάσεις, άλλες για να αποθαρρύνει αντιπάλους ή να προετοιμάσει επέμβαση. Δεν είναι σαφές ποιο ισχύει στην παρούσα περίπτωση».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
