Η πολεμική σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν εντείνει τις ανησυχίες στις διεθνείς αγορές, κυρίως στην Ασία, που είναι η περιοχή με τη μεγαλύτερη ενεργειακή έκθεση στα Στενά του Ορμούζ, για τις επιπτώσεις της κρίσης.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν πρόκειται για μια ακόμα γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά αν αυτό το σοκ μπορεί να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη οικονομική κρίση, με επιπτώσεις στην ενέργεια, τον πληθωρισμό, τα δημόσια οικονομικά και τελικά την κοινωνική σταθερότητα.
Σύμφωνα με το CNBC, η εικόνα ξυπνά μνήμες από την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση του 1997, καθώς τα ασιατικά νομίσματα πιέζονται, ο φόβος για εκροές κεφαλαίων επιστρέφει και οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να λαμβάνουν έκτακτα μέτρα λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας.
Σε αρκετές χώρες της περιοχής, η αύξηση του κόστους των καυσίμων έχει ήδη προκαλέσει άμεσες πολιτικές και οικονομικές παρεμβάσεις.
Στην Ταϊλάνδη εξετάστηκε δελτίο στη βενζίνη, ενώ στις Φιλιππίνες η άνοδος των τιμών οδήγησε την κυβέρνηση σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Παρότι οι παραλληλισμοί με το 1997 είναι αναπόφευκτοι, αρκετοί οικονομολόγοι τονίζουν ότι οι ομοιότητες σταματούν σε μεγάλο βαθμό στην επιφάνεια.
Ο David Lubin από το Chatham House δήλωσε στο CNBC ότι η σημερινή κρίση έχει τελείως διαφορετικό χαρακτήρα.
Όπως εξήγησε, η κρίση του 1997 προκλήθηκε από ένα επικίνδυνο μείγμα σταθερών ισοτιμιών, χαμηλών συναλλαγματικών αποθεμάτων, υψηλού βραχυπρόθεσμου εξωτερικού χρέους και μεγάλων ελλειμμάτων τρεχουσών συναλλαγών.
Σήμερα, οι περισσότερες ασιατικές οικονομίες είναι καλύτερα θωρακισμένες ακριβώς επειδή έχουν χτίσει άμυνες μετά την τραυματική εμπειρία της δεκαετίας του 1990.
Την ίδια εικόνα δίνει και ο Brad Setser από το Council on Foreign Relations, ο οποίος σημειώνει ότι το 1997 η Ασία χτυπήθηκε από χρηματοπιστωτικό σοκ, ενώ σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη κυρίως με σοκ προσφοράς στην ενέργεια.
Με απλά λόγια, τότε το πρόβλημα ξεκινούσε από το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις ξαφνικές διακοπές κεφαλαιακών ροών.
Σήμερα το πρόβλημα ξεκινά από την πραγματική οικονομία, καθώς περιορίζονται οι ροές πετρελαίου και ενεργειακών προϊόντων προς την περιοχή.
Αυτό σημαίνει ότι η απειλή είναι διαφορετική, λιγότερο τραπεζική ή νομισματική και περισσότερο ενεργειακή, πληθωριστική και αναπτυξιακή.
Η Ασία στο επίκεντρο του ενεργειακού κινδύνου
Το βάρος αυτής της κρίσης πέφτει κυρίως πάνω στην Ασία, επειδή η περιοχή εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.
Το CNBC σημειώνει ότι περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τα 30 εκατομμύρια βαρέλια που χρειάζεται η περιφερειακή οικονομία δεν περνούν πλέον ομαλά από αυτή τη διαδρομή.
Η πίεση δεν φαίνεται μόνο στο αργό πετρέλαιο, αλλά και στο diesel και στα αεροπορικά καύσιμα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος μεταφορών, παραγωγής και καθημερινής ζωής.
Ωστόσο, η Ασία του 2026 δεν είναι η Ασία του 1997. Η Νότια Κορέα διαθέτει πλέον συναλλαγματικά αποθέματα άνω των 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έναντι μόλις 30 με 40 δισεκατομμυρίων την περίοδο της προηγούμενης κρίσης.
Η Ινδία έχει αποθέματα κοντά στα 688 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ και άλλες χώρες, όπως η Ινδονησία, οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη, βρίσκονται σε πολύ ισχυρότερη θέση σε σχέση με πριν από τρεις δεκαετίες.
Ταυτόχρονα, πολλές οικονομίες της περιοχής έχουν πλέον πιο ευέλικτες συναλλαγματικές ισοτιμίες.
Αυτό σημαίνει ότι τα νομίσματά τους μπορούν να απορροφούν μέρος της πίεσης με μια σταδιακή υποτίμηση, χωρίς να εξαντλούνται αμέσως τα συναλλαγματικά αποθέματα στην προσπάθεια να στηριχθεί μια τεχνητά σταθερή ισοτιμία.
Η Νοτιοανατολική Ασία μπροστά σε ένα νέο ντόμινο πιέσεων
Η Dan Wang από την Eurasia Group εξήγησε στο CNBC ότι αυτές οι αλλαγές κάνουν την περιοχή πιο ανθεκτική. Όπως σημείωσε, χώρες όπως η Ταϊλάνδη και οι Φιλιππίνες δεν αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε ακραίες αυξήσεις επιτοκίων μόνο και μόνο για να υπερασπιστούν το νόμισμά τους.
Κατά την εκτίμησή της, ο βασικός κίνδυνος σήμερα δεν είναι η κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά ο στασιμοπληθωρισμός, δηλαδή ο συνδυασμός αδύναμης ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού.
Αυτή ακριβώς η διάσταση αναδεικνύεται ακόμα πιο έντονα σε ανάλυση του The Diplomat, η οποία υποστηρίζει ότι η πραγματική απειλή για τη Νοτιοανατολική Ασία δεν περιορίζεται στην αύξηση της τιμής του πετρελαίου.
Αντίθετα, μπορεί να εξελιχθεί σε μια αλυσιδωτή κρίση, που ξεκινά από την ενέργεια, περνά στον πληθωρισμό, πιέζει τους κρατικούς προϋπολογισμούς και τελικά μπορεί να φτάσει μέχρι την αγορά τροφίμων και την κοινωνική σταθερότητα.
Οι συγγραφείς Brice Tseen Fu Lee και Juan Pablo Sims περιγράφουν αυτή τη διαδικασία ως ένα γνώριμο μοτίβο για την περιοχή.
Υπενθυμίζουν ότι η Νοτιοανατολική Ασία έχει ξαναζήσει εξωτερικά σοκ που μεταφέρθηκαν από την ενέργεια στην οικονομία και από εκεί στην κοινωνία, από την πετρελαϊκή κρίση του 1973 μέχρι την ασιατική κρίση του 1997-98, την κρίση τροφίμων του 2007-08 και την πανδημία.
Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η σημερινή κρίση δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο ως μια νέα άνοδος στις τιμές του πετρελαίου, αλλά ως η αρχή μιας πιθανής αλυσίδας επιπτώσεων που μπορεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την οικονομία.
Το The Diplomat σημειώνει ότι η Ασία είναι ο βασικός προορισμός των ενεργειακών φορτίων που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.
Το 2024, το 84% του αργού πετρελαίου και των condensates, καθώς και το 83% του LNG που διακινούνταν μέσω της περιοχής, κατευθύνονταν προς την Ασία.
Αυτό σημαίνει ότι η διαταραχή δεν είναι απλώς μια περιφερειακή σύγκρουση με παγκόσμιες παρενέργειες, αλλά ένα άμεσο ασιατικό ενεργειακό σοκ.
Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας υπολογίζει ότι έχουν ήδη χαθεί περίπου 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από την παγκόσμια προσφορά, ενώ το Brent έχει κινηθεί κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι.
Η κρίση περνά από την ενέργεια στην καθημερινότητα
Η πίεση αυτή έχει ήδη αρχίσει να περνά στις κυβερνητικές αποφάσεις. Στην Ινδονησία αναζητούνται δημοσιονομικές περικοπές για να απορροφηθεί το κόστος της κρίσης.
Στη Μαλαισία αυξάνονται οι επιδοτήσεις καυσίμων για να συγκρατηθούν οι τιμές. Στις Φιλιππίνες έχουν ληφθεί μέτρα στήριξης για τα καύσιμα, ενώ εξετάστηκαν και πιο έκτακτες λύσεις.
Στην Καμπότζη, σε κάποια φάση, σημαντικό ποσοστό πρατηρίων καυσίμων σταμάτησε να λειτουργεί λόγω προβλημάτων τροφοδοσίας. Το Βιετνάμ προσπαθεί να επιταχύνει τη μετάβαση σε εναλλακτικά καύσιμα, ενώ η Σιγκαπούρη βασίζεται περισσότερο στα στρατηγικά της αποθέματα.
Κατά το The Diplomat, αυτές οι κινήσεις δείχνουν ότι οι κυβερνήσεις κατανοούν τη σοβαρότητα της κατάστασης, αλλά ταυτόχρονα μαρτυρούν ότι συνεχίζουν να στηρίζονται κυρίως σε εργαλεία προσωρινής ανακούφισης.
Η ανησυχία δεν σταματά στην ενέργεια. Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της ανάλυσης του The Diplomat είναι ότι το σοκ μπορεί να περάσει και στα λιπάσματα, άρα και στα τρόφιμα.
Περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων συνδέεται με τις θαλάσσιες διαδρομές που επηρεάζονται από το Ορμούζ, ενώ τα αζωτούχα λιπάσματα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο. Αυτό σημαίνει ότι όταν ανεβαίνει η ενέργεια, ανεβαίνει και το κόστος της αγροτικής παραγωγής.
Σύμφωνα με το κείμενο, οι τιμές της ουρίας έχουν ήδη αυξηθεί κατά 30% έως 40%, ενώ στη Μαλαισία σε ορισμένα τμήματα της αγοράς καταγράφηκαν αυξήσεις 100% έως 150% μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες.
Μια διαφορετική κρίση με σοβαρό κόστος
Έτσι, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις δύο αναλύσεις είναι ότι η σημερινή κρίση δεν αποτελεί πιστό αντίγραφο του 1997, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο σοβαρή.
Το CNBC υποστηρίζει ότι η Ασία είναι πολύ πιο καλά προετοιμασμένη απέναντι σε μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση, επειδή διαθέτει μεγαλύτερα αποθέματα, βαθύτερες τοπικές αγορές και πιο ευέλικτες ισοτιμίες.
Το The Diplomat, από την άλλη, εστιάζει στον κίνδυνο ενός πιο αργού αλλά εξίσου επικίνδυνου ντόμινο, όπου η ενεργειακή κρίση περνά στον πληθωρισμό, από εκεί στα δημόσια οικονομικά και τελικά στην κοινωνική συνοχή.
Με αυτόν τον τρόπο, η κρίση γύρω από το Ιράν δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ακόμη ένα επεισόδιο αστάθειας στη Μέση Ανατολή.
Για την Ασία, και ιδιαίτερα για τη Νοτιοανατολική Ασία, είναι μια δοκιμασία αντοχής. Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν η περιοχή θα αποφύγει μια νέα νομισματική κρίση, αλλά αν μπορεί να αντέξει μια παρατεταμένη περίοδο ακριβής ενέργειας χωρίς να ανοίξει ένας νέος κύκλος οικονομικής, δημοσιονομικής και κοινωνικής πίεσης.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
