Οι διαφορετικές πτυχές της αυταρχικής διολίσθησης της Τουρκίας αποτέλεσαν το επίκεντρο ειδικής ακρόασης που πραγματοποιήθηκε στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Tom Lantos της Βουλής των Αντιπροσώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ακρόαση, με τίτλο «Μπορεί η Τουρκία να βρει ξανά τον δρόμο προς την ελευθερία; Η παγίωση του αυταρχισμού έναντι της υπεράσπισης της τουρκικής δημοκρατίας», ανέδειξε ότι η πορεία της χώρας απασχολεί την Ουάσιγκτον όχι μόνο ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και ως θέμα δικαστικής ανεξαρτησίας, ελεύθερων εκλογών, περιφερειακής σταθερότητας και αξιοπιστίας ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάστηκαν ζητήματα που αφορούσαν την επιδείνωση του κράτους δικαίου, τις πολιτικές διώξεις –όπως η κράτηση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου–, αλλά και υποθέσεις λογοκρισίας και περιορισμών εις βάρος θρησκευτικών μειονοτήτων.
Η θεσμική κρίση και η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης
Σύμφωνα με το εισαγωγικό υλικό της Επιτροπής, η Τουρκία κατατάσσεται από το Freedom House στις «Μη Ελεύθερες» χώρες από το 2018, με την κατάσταση να χαρακτηρίζεται ως επιδεινούμενη. Ειδική αναφορά έγινε στη σύλληψη του κ. Ιμάμογλου τον Μάρτιο του 2025, λίγο πριν την αναμενόμενη προεδρική του υποψηφιότητα, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες για τη δικαστική ανεξαρτησία και την ακεραιότητα των εκλογών.
Ο Χένρι Μπάρκι, ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, τόνισε ότι η σύλληψη του δημάρχου και οι κατηγορίες σε βάρος εκατοντάδων συνεργατών του σηματοδοτούν «την πιο επιθετική χρήση της εισαγγελικής εξουσίας κατά του εκλογικού ανταγωνισμού στην ιστορία της Δημοκρατίας».
Κατά τον κ. Μπάρκι, η Τουρκία έχει μετατραπεί σε προσωποπαγές καθεστώς, καθώς μετά το 2016 οι θεσμοί της –από τα δικαστήρια έως την κεντρική τράπεζα– λειτουργούν ως εργαλεία πολιτικής επιβίωσης του προέδρου Ερντογάν. Ο ίδιος αναφέρθηκε και στις παρεμβάσεις στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, υποστηρίζοντας ότι η ακύρωση του συνεδρίου του 2023 στόχευε στη δημιουργία εσωτερικής κρίσης στην αντιπολίτευση.
Εργαλειοποίηση της Δικαιοσύνης και περιορισμός της ελευθερίας του Τύπου
Η συζήτηση επεκτάθηκε στην άρνηση της Άγκυρας να συμμορφωθεί με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις υποθέσεις Οσμάν Καβάλα και Τζαν Αταλάι. Σύμφωνα με τα στοιχεία, στα τέλη του 2025 η Τουρκία παραβίαζε περισσότερες από ογδόντα μη εκτελεσθείσες αποφάσεις του ΕΔΑΔ.
Η ελευθερία του Τύπου αποτέλεσε επίσης βασικό θέμα. Ο κ. Μπάρκι ανέφερε ότι η χώρα κατατάσσεται στην 159η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, ενώ ο νόμος περί παραπληροφόρησης χρησιμοποιείται ως εργαλείο δίωξης δημοσιογράφων και περιορισμού της δημόσιας κριτικής.
Πολιτικοί κρατούμενοι και μειονότητες
Η Επιτροπή αναφέρθηκε στους περισσότερους από 15.000 πολιτικούς κρατουμένους στην Τουρκία, μεταξύ των οποίων δημοσιογράφοι, δικηγόροι, αιρετοί αξιωματούχοι και ακτιβιστές. Ο κ. Μπάρκι σημείωσε ότι οι διώξεις επικεντρώνονται κυρίως σε ηγέτες της αντιπολίτευσης που υπερασπίζονται τα κουρδικά δικαιώματα, κάνοντας αναφορά στον φυλακισμένο πρώην ηγέτη του HDP Σελαχατίν Ντεμιρτάς.
Η στάση των ΗΠΑ και οι διεθνείς διαστάσεις
Ο Μάικλ Ρούμπιν, διευθυντής Ανάλυσης Πολιτικής του Middle East Forum και ανώτερος ερευνητής στο American Enterprise Institute, υποστήριξε ότι η επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία συνδέεται και με τη στάση της Ουάσιγκτον. Όπως είπε, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και οι στενοί του συνεργάτες δημιούργησαν στον Ερντογάν την εντύπωση ότι δεν θα υπάρξουν συνέπειες για τις παραβιάσεις.
Ο κ. Ρούμπιν επέκρινε επίσης τη στάση του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία Τομ Μπάρακ, ενώ συνέδεσε την εσωτερική καταστολή με ζητήματα ιστορικού αναθεωρητισμού και προστασίας των θρησκευτικών μειονοτήτων. Ειδική μνεία έκανε στην Ελλάδα, αναφερόμενος στις γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ποντίων Ελλήνων, καθώς και στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να εξετάσουν κυρώσεις αν συνεχιστούν οι περιορισμοί εις βάρος της ελληνικής κοινότητας.
Η ανθρώπινη διάσταση
Συγκλονιστική ήταν η μαρτυρία του Σερκάν Γκιόλγκε, πρώην πολιτικού κρατουμένου και επιστήμονα της NASA, ο οποίος περιέγραψε τη σύλληψή του μετά το πραξικόπημα του 2016. Όπως είπε, «στη δική μου περίπτωση, η κατηγορία προηγήθηκε. Τα λεγόμενα στοιχεία ακολούθησαν», παρουσιάζοντας την υπόθεσή του ως παράδειγμα συλλογικής ενοχής αντί ατομικής απόδειξης.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η υπόθεσή του είχε πολιτικό χαρακτήρα και συνδέθηκε με τη διπλωματική διαπραγμάτευση μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον, σημειώνοντας πως «μια δικαστική δικογραφία έγινε διπλωματικός φάκελος».
Συμπεράσματα της ακρόασης
Το υλικό της Επιτροπής αναφέρεται σε αυξανόμενες ανησυχίες για διακρατική καταστολή εναντίον επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης στο εξωτερικό, καθώς και σε περιορισμούς που επηρεάζουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.
Η ακρόαση δεν περιορίστηκε στην καταγραφή παραβιάσεων, αλλά έθεσε το ερώτημα ποιες πολιτικές επιλογές διαθέτουν οι ΗΠΑ και το Κογκρέσο για τη στήριξη της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία. Όπως υπογραμμίστηκε, το ζήτημα υπερβαίνει τα εσωτερικά όρια της χώρας, αγγίζοντας τη συνοχή της Δύσης και τη θέση ενός συμμάχου που φαίνεται να απομακρύνεται από τις δημοκρατικές αρχές του ΝΑΤΟ.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
