Η κλιματική κρίση και οι αυξανόμενες θερμοκρασίες αποτελούν πλέον έναν από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία του πληθυσμού, με ιδιαίτερη ανησυχία για τις ευάλωτες ομάδες.
Μια πρόσφατη ερευνητική συνεργασία μεταξύ του FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Human and Environmental Physiology Research Unit του Πανεπιστημίου της Οτάβα φέρνει στο φως νέα δεδομένα για τις άμεσες βιοχημικές επιδράσεις της θερμικής καταπόνησης στον ανθρώπινο οργανισμό. Υπό την επιστημονική καθοδήγηση του καθηγητή Ανδρέα Φλουρή, η μελέτη καταγράφει για πρώτη φορά ότι βιοχημικές αλλαγές που προοιωνίζονται κινδύνους μπορούν να εμφανιστούν ήδη μετά από μόλις τρεις ώρες έκθεσης σε συνθήκες καύσωνα.
Η μελέτη, στην οποία συμμετείχαν συνολικά 46 υγιή άτομα (19 νέοι με μέση ηλικία 23 ετών και 27 μεγαλύτερης ηλικίας εθελοντές με μέση ηλικία 62 ετών), πραγματοποιήθηκε σε περιβαλλοντικό θάλαμο που προσομοίωνε καύσωνα 44°C, προκειμένου να αποτυπωθούν οι επιπτώσεις της έντονης ζέστης.
Η ανάλυση των αιμολογικών δεικτών πριν και μετά την έκθεση αποκάλυψε σημαντικές μεταβολές σε δείκτες φλεγμονής, εντερικού φραγμού, οξειδωτικού στρες και νεφρικής λειτουργίας.
Βιοχημικά ευρήματα: Ηλικιακές διαφορές στην αντίδραση στον καύσωνα
Σύμφωνα με τον Δρ Ανδρέα Φλουρή, οι ηλικιωμένοι εμφάνισαν αυξημένα επίπεδα στην C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP), έναν βασικό δείκτη χρόνιας φλεγμονής που σχετίζεται άμεσα με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αν και οι δείκτες TNFα και IL6 δεν μεταβλήθηκαν δραματικά, το ήδη αυξημένο προφίλ φλεγμονής στους μεγαλύτερης ηλικίας εθελοντές αποτυπώνει την ευαλωτότητα αυτής της πληθυσμιακής ομάδας. Ο επιστημονικός όρος «φλεγμονή χαμηλού βαθμού» φαίνεται να επιβεβαιώνεται ως χαρακτηριστικό της γήρανσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα δεδομένα της λιποκαλίνης — του πλέον αξιόπιστου βιοδείκτη για την οξεία νεφρική βλάβη— η οποία σχεδόν διπλασιάστηκε στους ηλικιωμένους μετά την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες.
Το συγκεκριμένο εύρημα προσδίδει νέα διάσταση στον κίνδυνο που διατρέχουν τα άτομα άνω των 60 ετών, καθιστώντας σαφές ότι η νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να προκληθεί ακόμη και σε σύντομες περιόδους καύσωνα.
Η αντίδραση του οργανισμού: κυτταροπροστασία και φραγμοί
Στους νεότερους εθελοντές καταγράφηκε αύξηση της «Κλωθώ»—της αντιφλεγμονώδους και αντιγηραντικής πρωτεΐνης—ενώ στους ηλικιωμένους η τιμή της παρέμεινε σταθερή.
Αυτό προσδίδει προβάδισμα στους νέους όσον αφορά την ενεργοποίηση μηχανισμών προστασίας και ανάκαμψης μετά από θερμικό stress. Παράλληλα, ο δείκτης iFABP, που ελέγχει τη βλάβη στο εντερικό επιθήλιο, ήταν σταθερά υψηλότερος στους ηλικιωμένους, δείχνοντας επιβαρυμένο εντερικό φραγμό και ενίσχυση της κυκλοφορίας φλεγμονωδών τοξινών στο αίμα.
Επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και ανάγκη νέων στρατηγικών
Ο Δρ Φλουρής σημειώνει χαρακτηριστικά: «η θερμοκρασία σώματος των εθελοντών μας και στις δύο ηλικιακές ομάδες δεν αυξήθηκε ιδιαίτερα. Η μέση άνοδος της θερμοκρασίας ήταν περίπου 0,5°C. Παρόλα αυτά, είδαμε ένα ανησυχητικό βιοχημικό "αποτύπωμα" στους ηλικιωμένους».
Η νέα γνώση δείχνει πως οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν σαφή απειλή για τους άνω των 60 ετών, όχι μόνο για άμεσες συνέπειες όπως η θερμική εξάντληση, αλλά και για ήπιες, μα αθροιστικές βλάβες στα νεφρά και για την ενεργοποίηση χρόνιων φλεγμονωδών μηχανισμών — και μάλιστα σε διάστημα ακόμη και μικρότερο ενός μεσημβρινού καύσωνα.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με γηράσκοντα πληθυσμό και ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα ευρήματα έρχονται να υπογραμμίσουν την ανάγκη επικαιροποίησης των πρωτοκόλλων ειδοποίησης για καύσωνες με ειδική πρόβλεψη για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Όπως επισημαίνει ο ερευνητής, «η αύξηση της διάρκειας και της έντασης των καυσώνων στην ανατολική Μεσόγειο καθιστά επιτακτική την προστασία των ευαίσθητων ομάδων».
Δημοτικές και κεντρικές πρωτοβουλίες προσαρμογής
Προτείνονται στοχευμένα μέτρα από τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας, όπως η δημιουργία κλιματιζόμενων χώρων, η ενεργοποίηση γραμμών υποστήριξης για ευπαθείς πολίτες και η εκπαίδευση του ιατρικού προσωπικού σε έγκαιρη ανίχνευση βιοδεικτών όπως η λιποκαλίνη. Επιπλέον, η υιοθέτηση αστικών λύσεων μικροκλίματος (σκιές, πράσινο) κρίνεται αναγκαία, καθώς μπορεί να μειώσει τη θερμική καταπόνηση στα αστικά κέντρα.
Η προστιθέμενη αξία της διακρατικής ερευνητικής συνεργασίας
Η συνέργεια μεταξύ του ελληνικού FAME Lab και του καναδικού εργαστηρίου της Οτάβα αποδείχθηκε καταλυτική, αξιοποιώντας τόσο την ελληνική εξειδίκευση σε θερμική καταπόνηση όσο και την τεχνολογική υπεροχή του Καναδά στη μέτρηση θερμορύθμισης.
Όπως δηλώνει ο Δρ Φλουρής, «η διεθνής συνεργασία επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε το ίδιο πρόβλημα από διαφορετικές οπτικές, παρέχοντας δεδομένα αυξημένης αξιοπιστίας για χάραξη πολιτικής». Η εξέλιξη της έρευνας προβλέπει πλέον πολυήμερες προσομοιώσεις καύσωνα για την αξιολόγηση της σωρευτικής βιολογικής επιβάρυνσης και τη δοκιμή διαφορετικών λύσεων προστασίας.
Συμπεράσματα: Επιχειρησιακή διάσταση και προσαρμογή
Η νέα μελέτη αποτελεί σαφές εργαλείο για τη χάραξη πολιτικής στη δημόσια υγεία και αποδεικνύει ότι οι ιδιαίτερα θερμές ημέρες του καλοκαιριού στην Ελλάδα ενέχουν κινδύνους που δεν διαφαίνονται άμεσα, αλλά αποτυπώνονται σε βιοχημικό επίπεδο με σωρευτικές συνέπειες για τα ευάλωτα άτομα.
Όπως καταλήγει ο Δρ Φλουρής, «η ενσωμάτωση αυτών των ευρημάτων στις εθνικές στρατηγικές κλιματικής προσαρμογής, μπορεί να σώσει ζωές και να μειώσει μακροπρόθεσμα τα οικονομικά βάρη στο σύστημα υγείας, ειδικά καθώς τα ελληνικά καλοκαίρια γίνονται ολοένα και πιο "καυτά"».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
