Το πρώτο Αισθητηριακό Δωμάτιο που δημιουργήθηκε σε Εθνικό Μουσείο λειτουργεί πλέον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, προσφέροντας ένα περιβάλλον χαλάρωσης και αυτορύθμισης για άτομα με αυτισμό, νευροαναπτυξιακές διαταραχές, άνοια, ΔΕΠΥ ή μετατραυματικό στρες.
Όπως εξήγησε ο Χαράλαμπος Τσούγγαρης, προϊστάμενος του Τμήματος Επικοινωνίας, Εκπαίδευσης, Ανάπτυξης και Χορηγιών του Μουσείου, το Αισθητηριακό Δωμάτιο στεγάζεται σε αίθουσα που παλαιότερα φιλοξενούσε περιοδικές εκθέσεις και πλέον έχει μετατραπεί σε χώρο εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δημιουργικών εργαστηρίων. Η παρουσίασή του έγινε στο συνέδριο «Συμπερίληψη στο Μουσείο και στην Τέχνη» που διοργανώθηκε στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.
Η λειτουργία του νέου χώρου ενισχύει τη κοινωνική πολιτική του Μουσείου, καθιστώντας το πρωτοπόρο σε θέματα φροντίδας, ασφάλειας και συμπερίληψης, σύμφωνα με τον κ. Τσούγγαρη. Παρόμοια δωμάτια υπάρχουν ήδη σε νοσοκομεία και δημόσιους χώρους του εξωτερικού, με απτικές, ακουστικές και οπτικές διατάξεις που βοηθούν άτομα σε κατάσταση αισθητηριακής υπερφόρτωσης.
Ο ίδιος ανέφερε πως η ανάγκη για τη δημιουργία του χώρου προέκυψε από πραγματικά περιστατικά κατά τη διάρκεια επισκέψεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όπου παρατηρήθηκαν περιπτώσεις υπερβολικής αισθητηριακής επιβάρυνσης. Έρευνες δείχνουν ότι τέτοιοι χώροι είναι ιδιαίτερα ωφέλιμοι σε αυτές τις συνθήκες.
Προγράμματα συμπερίληψης και συνεργασίες
Ο κ. Τσούγγαρης παρουσίασε επίσης τις δράσεις του Μουσείου για την αναπηρία και τη συμπερίληψη. Για άτομα στο φάσμα του αυτισμού δημιουργήθηκε ειδικός οδηγός σε συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ενώ έχουν διαμορφωθεί δύο σκάμματα προσωμείωσης ανασκαφής στην αυλή. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών – Παράρτημα Θεσσαλονίκης, πραγματοποιούνται ανασκαφές για παιδιά με αναπηρία όρασης.
Η διευθύντρια του MOMus, Φανή Τσατσάια, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα Hop(e) Art που υλοποιήθηκε στη Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας «Νίκος Κούρκουλος». Οι ασθενείς και οι φροντιστές τους ήρθαν σε επαφή με την τέχνη, γεγονός που συνέβαλε σημαντικά στην ψυχολογική τους ανακούφιση και ενίσχυσε τη σύνδεσή τους με το Μουσείο.
Όπως σημείωσε, πολλοί συμμετέχοντες δεν είχαν προηγούμενη επαφή με την τέχνη. Μέσα από τη διαδικασία, ανέπτυξαν νέες δεξιότητες, ένιωσαν ανακούφιση και δημιούργησαν έργα τα οποία πήραν μαζί τους ως προσωπικό ενθύμιο της εμπειρίας τους.
Η κ. Τσατσάια αναφέρθηκε και σε δράσεις για άτομα ηλικίας 65+ και για άτομα με μερική ή ολική απώλεια όρασης. Μέσα από σεμινάρια και αφηγηματικά εργαστήρια, οι συμμετέχοντες ανέπτυξαν δημιουργικές ικανότητες και δημιούργησαν εικαστική έκθεση βασισμένη στις συλλογές του MOMus, αναδεικνύοντας τη δύναμη της τέχνης ως μέσο έκφρασης και κοινωνικής συμμετοχής.
Προσβασιμότητα και συμμετοχή στα μουσεία
Η Σταυρούλα Μαυρογένη, διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, παρουσίασε τις δράσεις του ΙΜΜΑ για την προώθηση της προσβασιμότητας στον πολιτισμό. Η πρώτη ειδικά σχεδιασμένη δράση, «Μια πολύγλωσση ιστορία στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα», είχε στόχο τη δημιουργική κατανόηση της ιστορίας της Μακεδονίας από μικτή ομάδα ακουόντων και κωφών παιδιών.
Το Μουσείο συμμετείχε επίσης στο πρότζεκτ «Σημεία Συνάντησης» της Off Stream, μαζί με άλλα εννέα Μουσεία της Ελλάδας, προωθώντας τη συμπερίληψη και τη συνδημιουργία. Με χρήση απτικών βοηθημάτων και διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, οι συμμετέχοντες εξερεύνησαν πολυαισθητηριακά το έργο της εικαστικού Παρασκευής Γιαπάνη «Η σοφή Γαία αναδεικνύει την ελεύθερη Ελλάδα».
Η κ. Μαυρογένη υπογράμμισε ακόμη τη συνεργασία με τη θεατρική ομάδα Ταυτισμός, που αποτελείται κυρίως από άτομα στο φάσμα του αυτισμού, σε μια βιωματική ξενάγηση και εργαστήριο βασισμένο στην περιοδική έκθεση «Γυναίκες, η δύναμη της δημιουργίας».
Εκπαιδευτικές δράσεις για ευάλωτες ομάδες
Η Εύα Φουρλίγκα, από το Τμήμα Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων και Επικοινωνίας του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, παρουσίασε προγράμματα που απευθύνονται σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το Μουσείο συνεργάστηκε με το 3ο Δημοτικό Σχολείο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Μενεμένης, όπου φοιτούσαν μαθητές Ρομά και παιδιά μεταναστών, προσφέροντας δράσεις μάθησης μέσα από το παιχνίδι και τη δημιουργικότητα.
Στο πλαίσιο των «Κυριακών στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού» πραγματοποιήθηκε εργαστήριο δραματοποίησης παραμυθιού βασισμένο στο έργο του Φίλιππου Μανδηλαρά “Ο μεγάλος ίσκιος και οι Τσιγγάνοι”. Παράλληλα, σε συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης, ομάδα αστέγων συμμετείχε σε εργαστήριο χαρακτικής, ενώ με τα ΚΑΠΗ του δήμου οργανώθηκαν δημιουργικά εργαστήρια βιβλιοδεσίας για άτομα τρίτης ηλικίας.
Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Αυτισμού του Τμήματος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, υπό την επιστημονική καθοδήγηση της αναπληρώτριας καθηγήτριας Χριστίνας Συριοπούλου – Δελλή.