Σε ένα χωράφι στην Αγία Άννα της Βόρειας Εύβοιας, πάνω από τη θάλασσα, ο 71χρονος Παναγιώτης Αναγνώστου φυτεύει ελιές το καλοκαίρι μετά την καταστροφική πυρκαγιά του Αυγούστου 2021. Το τοπίο φέρει ακόμη τα σημάδια της φωτιάς, με τους κορμούς των δέντρων να «μαρτυρούν» την καταστροφή. «Μέχρι να δώσουν καρπό αυτές οι ελιές εγώ μπορεί να μην ζω, το κάνω όμως για τα εγγόνια μου», λέει ο κ. Αναγνώστου στον ανιψιό του, φωτογράφο και δημοσιογράφο, Θοδωρή Νικολάου.
Ο Θοδωρής Νικολάου, με καταγωγή από την Αιδηψό και την Αγία Άννα, ακολουθεί τη διαδρομή της πυρκαγιάς της 3ης Αυγούστου 2021, που κατέκαψε περισσότερα από 500.000 στρέμματα. Μετά τη φωτιά, η περιοχή δοκιμάστηκε ξανά από την κακοκαιρία «Αθηνά», που έπληξε τα ήδη τραυματισμένα χωριά.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο φωτογράφος καταγράφει όχι μόνο την καταστροφή και τις πλημμύρες, αλλά και τη βαθιά σχέση ανθρώπου και τόπου τη στιγμή της κατάρρευσης. Για σχεδόν πέντε χρόνια, μέσα από το έργο του «Ancestors (Πρόγονοι)», που υλοποιείται από το “Artit”, επιστρέφει στη Βόρεια Εύβοια, εξερευνώντας τη σχέση ανθρώπου και φύσης, το τραύμα της καταστροφής και τη διαδικασία επούλωσης — τόσο στο τοπίο όσο και στους κατοίκους.
Η φωτογραφική ματιά στην αναγέννηση
Το έργο του Νικολάου απομακρύνεται από την απλή καταγραφή της επικαιρότητας και εστιάζει στις προσπάθειες των κατοίκων για ανάκαμψη. Τα πεύκα που μεγαλώνουν ξανά συμβολίζουν, όπως λέει ο ίδιος, μια «εσωτερική ανάσταση» που μεταμορφώνει το τραύμα. Οι τέσσερις φάσεις του πρότζεκτ αντικατοπτρίζουν τον αγώνα των ντόπιων να υπερβούν τις πληγές των πυρκαγιών.
Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει τις φωτιές και τις πλημμύρες του 2021. Η δεύτερη επικεντρώνεται στο aftermath, στο πληγωμένο τοπίο και στους ανθρώπους που επιμένουν να μένουν στον τόπο τους. Η τρίτη ενότητα, μέσα από δίπτυχα Polaroid, διερευνά τη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος, ενώ στην τέταρτη οι κάτοικοι γίνονται οι ίδιοι αφηγητές της ζωής τους.
Πρωταγωνιστές είναι τα δίδυμα αδέλφια Μαριανίκη και Χρήστος από το Καστρί, που φωτογραφίζουν την καθημερινότητά τους, δημιουργώντας μια προσωπική φωτογραφική αφήγηση. Όπως εξηγεί ο κ. Νικολάου, «ήθελα να αφήσω τους ίδιους τους ανθρώπους να παρουσιάσουν την ιστορία τους», εφαρμόζοντας τη μέθοδο της συμμετοχικής φωτογραφίας.
Το τραύμα και η επούλωση
«Υπάρχει μια επικοινωνία ανάμεσα στον άνθρωπο και στο περιβάλλον», σημειώνει ο κ. Νικολάου. Καθώς το περιβάλλον θεραπεύεται, θεραπεύεται και ο άνθρωπος. Όμως, όπως προσθέτει, οι κάτοικοι εξακολουθούν να νιώθουν απροστάτευτοι και παραμελημένοι από το κράτος.
Το “Ancestors” εστιάζει στις «ρίζες» και σε όσα μεταβιβάζονται στις επόμενες γενιές. Η φωτογραφία του θείου του, Παναγιώτη Αναγνώστου, αποτελεί γι’ αυτόν σύμβολο αυτής της συνέχειας: «Η ελιά δεν είναι απλώς ένα δέντρο, είναι η ρίζα μας μέσα στη γη».
Η δύναμη της συμμετοχικής φωτογραφίας
Στο τελευταίο στάδιο του έργου, η αφήγηση περνά στους ίδιους τους κατοίκους. Τα δίδυμα αδέλφια θυμούνται τις φωτιές και τις πλημμύρες του 2021 και δηλώνουν πως το τοπίο σιγά σιγά πρασινίζει ξανά. «Τη θάλασσα, τη φύση αλλά κι ο ένας τον άλλον», απαντούν όταν ρωτώνται τι φωτογραφίζουν περισσότερο.
Το πρότζεκτ “Ancestors” υλοποιήθηκε από το “Artit” στο πλαίσιο προγράμματος καλλιτεχνικών διαμονών με θέμα τον αντίκτυπο των φυσικών καταστροφών στη Βόρεια Εύβοια. Η ιδρύτρια και Διευθύντρια του ARTIT, Δανάη Παπαδημητρίου, σημειώνει: «Δίνοντας τον φακό στους ίδιους τους κατοίκους, ο Θοδωρής κατέρριψε τα όρια μεταξύ δημιουργού και θεατή».
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η συνεργασία αυτή αντικατοπτρίζει την αποστολή του Artit: να στηρίζει καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν την τέχνη ως εργαλείο κοινωνικού διαλόγου και αλλαγής. Το καλοκαίρι του 2026, το Artit θα εγκαινιάσει νέα ψηφιακή πλατφόρμα για εικαστικούς, με στόχο τη διεύρυνση των ευκαιριών συμμετοχής σε διεθνείς εκθέσεις και καλλιτεχνικές διαμονές.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news