Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία για πιθανές ανατιμήσεις στην ενέργεια και στα βασικά αγαθά, ωστόσο η ελληνική αγορά εμφανίζεται σήμερα πιο προετοιμασμένη σε σχέση με το παρελθόν. Η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών και τον περιορισμό της επιβάρυνσης των νοικοκυριών. Κεντρικό εργαλείο αποτελεί η επιβολή πλαφόν σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια και τα τρόφιμα, ώστε να αποτραπεί η άμεση μεταφορά αυξήσεων στην τσέπη του καταναλωτή.
Με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών, στοχεύοντας στην αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας εν μέσω διεθνών αναταράξεων. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος επισήμανε ότι η διεθνής αβεβαιότητα εντείνει τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και ενισχύει τις πληθωριστικές τάσεις. Το υπουργείο έχει ήδη πραγματοποιήσει περίπου 1.500 ελέγχους σε πρατήρια καυσίμων, ενώ το νέο πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για βασικά είδη διαβίωσης θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου, οπότε και θα επανεξεταστεί.
Τα πρόστιμα για παραβάσεις φτάνουν έως τα 5 εκατ. ευρώ και το μέτρο αφορά το χονδρεμπόριο, τα σούπερ μάρκετ, τη βιομηχανία και τις εταιρείες διακίνησης προϊόντων. «Είναι ένα αυστηρό μέτρο, αλλά οι συνθήκες το καθιστούν δίκαιο», δήλωσε ο υπουργός, καλώντας τον επιχειρηματικό κόσμο να επιδείξει κοινωνική υπευθυνότητα. «Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι».
Η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) τόνισε σε ανακοίνωσή της ότι τα μέλη της «βρίσκονται σταθερά στο πλευρό των ελληνικών νοικοκυριών» και λειτουργούν με διαφάνεια και υπευθυνότητα, συγκρατώντας τις τιμές. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε στο 1,29% το 2025, γεγονός που –όπως αναφέρει η ΕΣΕ– αποδεικνύει ότι ο υγιής ανταγωνισμός συμβάλλει στη σταθερότητα των τιμών.
Επιπτώσεις της κρίσης και ψυχολογία της αγοράς
Ο Καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Μπάλτας επισημαίνει ότι, παρότι η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, η διεθνής αναστάτωση επηρεάζει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η σύρραξη έχει οδηγήσει στην αναστολή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων, προκαλώντας αυξήσεις στις διεθνείς αγορές.
Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση αφορά τις τιμές των καυσίμων, ενώ η επίδραση στο φυσικό αέριο είναι ακόμη εντονότερη, επηρεάζοντας την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση. Ο κ. Μπάλτας εκτιμά ότι οι τιμές ενέργειας μπορεί να επανέλθουν στα προ σύρραξης επίπεδα, εφόσον υπάρξει ταχεία αποκλιμάκωση.
Η επίδραση της κρίσης στα τρόφιμα εκδηλώνεται με καθυστέρηση αλλά μπορεί να αποδειχθεί πιο επίμονη. Οι βασικοί δίαυλοι μετάδοσης είναι το αυξημένο μεταφορικό κόστος, το υψηλότερο ενεργειακό κόστος και η άνοδος των τιμών λιπασμάτων, παράγοντες που πιέζουν τις τιμές και επιβαρύνουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Ο καθηγητής τονίζει ότι η ψυχολογία της αγοράς παίζει καθοριστικό ρόλο. Η αβεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει σε προληπτικές αγορές, επιφυλακτική κατανάλωση και αναστολή επενδύσεων, εντείνοντας τις οικονομικές συνέπειες. «Χρειάζεται αυτοσυγκράτηση, ψυχραιμία και θεσμική επιστασία της αγοράς», υπογραμμίζει.
Το νέο προφίλ του Έλληνα καταναλωτή
Η πίεση στα εισοδήματα έχει διαμορφώσει ένα νέο, πιο προσεκτικό καταναλωτικό προφίλ. Οι πολίτες συγκρίνουν συστηματικά τιμές, στρέφονται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και αναζητούν προσφορές. Οι αγορές επικεντρώνονται στις βασικές ανάγκες, ενώ η κατανάλωση μη απαραίτητων ειδών έχει περιοριστεί.
Σύμφωνα με έρευνα της Circana με τίτλο «Καταναλωτικές τάσεις στην Ελλάδα: Οικονομική πίεση, νέες συνήθειες, νέες ευκαιρίες», μόλις 1 στους 5 καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ το 25% των νοικοκυριών δυσκολεύεται να καλύψει τις υποχρεώσεις του. Το 60% αγοράζει προϊόντα μόνο σε προσφορά και το 43% επιλέγει προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ως οικονομικότερη λύση.
Η ίδια έρευνα δείχνει ότι το 84% των καταναλωτών έχει περιορίσει τις δαπάνες για διασκέδαση, φαγητό και ένδυση. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις που υιοθετούν στρατηγικές value for money εντοπίζουν νέες ευκαιρίες ανάπτυξης μέσα από private label προϊόντα, προσφορές και λύσεις που διευκολύνουν την κατανάλωση στο σπίτι.
Οι αλλαγές αυτές αναδιαμορφώνουν το τοπίο της λιανικής αγοράς, όπου η σχέση ποιότητας-τιμής, οι προωθητικές ενέργειες και οι οικονομικές επιλογές
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
