Όλο και περισσότερες Ιρανές γυναίκες κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα στους δρόμους και τα καφέ της Τεχεράνης χωρίς να φορούν μαντίλα, αψηφώντας τον κανόνα της υποχρεωτικής ισλαμικής κάλυψης του κεφαλιού.
Η Ελνάζ, 32χρονη ζωγράφος που ζει στην Τεχεράνη, προειδοποιεί ωστόσο ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις. «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ένδειξη αλλαγής εκ μέρους της κυβέρνησης. Καμία πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών», δηλώνει χαρακτηριστικά.
«Παρά τα φαινόμενα, καμία πραγματική αλλαγή δεν έχει γίνει στον τομέα των ατομικών ελευθεριών», επιμένει η ίδια, μιλώντας στο AFP από το Παρίσι, όπως και άλλες Ιρανές που δεν εμφανίζονται με το πραγματικό τους όνομα.
Η υποχρέωση της ισλαμικής μαντίλας θεσπίστηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Όμως, η εφαρμογή του κανόνα, πυλώνα της ιρανικής θεοκρατίας, φαίνεται να έχει χαλαρώσει σε ορισμένες περιοχές της Τεχεράνης και άλλων πόλεων.
Η κοινωνική αλλαγή και το υψηλό κόστος
Η μαζική τάση απαλλαγής από το χιτζάμπ εντάθηκε μετά τις διαδηλώσεις του 2022–2023, που προκλήθηκαν από τον θάνατο της Μάχσα Αμινί τον Σεπτέμβριο του 2022, η οποία είχε συλληφθεί για παραβίαση των ενδυματολογικών κανόνων.
Η εξέλιξη αυτή συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του σύντομου πολέμου τον Ιούνιο 2025 και των κινητοποιήσεων του Ιανουαρίου, που κατεστάλησαν βίαια, καθώς και μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
«Πριν από μόλις τρία χρόνια δεν ήταν παρά όνειρο», δηλώνει η Ζάχρα, 57 ετών, από το Ισπαχάν. «Δεν την φοράω πια, αλλά θα ήθελα τόσο πολύ να το έχω ζήσει αυτό όταν ήμουν νέα!».
Η μαντίλα δεν έχει εξαφανιστεί πλήρως και πολλές γυναίκες συνεχίζουν να τη φορούν εξ επιλογής. Αν και τα άσπρα βαν της αστυνομίας των ηθών έχουν μειωθεί, οι γυναίκες με ακάλυπτο κεφάλι μπορούν να κληθούν ανά πάσα στιγμή από τις αρχές. Το χιτζάμπ παραμένει υποχρεωτικό σε τράπεζες, εκπαιδευτικά ιδρύματα και δημόσιες υπηρεσίες.
Πίσω από τα «όμορφα στιγμιότυπα» των γυναικών χωρίς μαντίλα, υπάρχει ένα «βαρύ τίμημα», όπως λέει η Νεγκίν, ιδιοκτήτρια καφέ στην Τεχεράνη. «Μας κλείσανε πολλές φορές, μας επέβαλαν πρόστιμα, χρειάστηκε να λαδώσουμε (…) Και αυτό που με εξοργίζει ακόμη περισσότερο είναι όταν αυτό το αποκαλούν “ελευθερία”», σημειώνει.
Περιορισμένα δικαιώματα και αβέβαιο μέλλον
Τα δικαιώματα των γυναικών παραμένουν περιορισμένα στο Ιράν, με τις αρχές να έχουν συλλάβει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου και χιλιάδες ακόμη κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Διεθνής Αμνηστία αναφέρει ότι η «γενικευμένη αντίσταση» στο υποχρεωτικό χιτζάμπ έχει ασκήσει πίεση στο καθεστώς.
Παράλληλα, οι αρχές εξακολουθούν να επιβάλλουν την υποχρεωτική μαντίλα στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια και σε δημόσια ιδρύματα, εκθέτοντας όσες αντιστέκονται σε παρενοχλήσεις, συλλήψεις, πρόστιμα και αποκλεισμό από εργασία και εκπαίδευση.
Πλέον, στην κρατική τηλεόραση εμφανίζονται γυναίκες χωρίς χιτζάμπ, υπό τον όρο ότι υποστηρίζουν την Ισλαμική Δημοκρατία και καταγγέλλουν τους εχθρούς του Ιράν.
«Όλο και περισσότερες γυναίκες ξεπερνούν τον φόβο τους κάθε μέρα και τολμούν να βγουν χωρίς χιτζάμπ. Το φαινόμενο γενικεύεται. Αλλά δεν βλέπω καμία αλλαγή στο σύστημα διακυβέρνησης», λέει η 39χρονη Σαχραζάντ.
Η κατάσταση διαφέρει ανά περιοχή. Στο Μασχάντ, όπου βρίσκονται σημαντικοί σιιτικοί ιεροί τόποι, οι κανόνες παραμένουν αυστηρότεροι. «Πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών, δεν μας άφηναν να μπούμε πουθενά χωρίς χιτζάμπ. Τώρα μας αφήνουν, αλλά η αλλαγή είναι μικρότερη από ό,τι στην Τεχεράνη», εξηγεί η Μάχσα, 32χρονη φοιτήτρια.
Στο Ισπαχάν, η Φαρνάζ, 41 ετών, διηγείται πως προσήχθη στο δικαστήριο τον Απρίλιο για παραβίαση του κανόνα. «Αρχίζουν να κλείνουν καφέ εξαιτίας του χιτζάμπ. Και πέρα από την κυβέρνηση, υπάρχουν και πολίτες που σε παρενοχλούν. Δεν υπάρχει μόνο η αστυνομία των ηθών…».
Η Μαριάμ, 35 ετών, από το Ισπαχάν, συμπληρώνει: «Αν έχεις κοινωνική ή οικονομική δραστηριότητα, περιμένουν από σένα να φοράς το χιτζάμπ».
Το μέλλον παραμένει αβέβαιο. «Πληρώσαμε βαρύ τίμημα για να φθάσουμε εδώ», λέει η Ζάχρα, αναφερόμενη στην καταστολή των διαδηλώσεων του 2022 με εκατοντάδες νεκρούς. «Προς το παρόν, η προσοχή τους είναι στραμμένη στον πόλεμο. Αλλά μετά, ποιος ξέρει τι θα κάνουν;».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
