Η ραγδαία πρόοδος των νευροεπιστημών τα τελευταία χρόνια ανοίγει νέα πεδία κατανόησης του ανθρώπινου εγκεφάλου, με επιπτώσεις που εκτείνονται πέρα από την ιατρική, αγγίζοντας την κοινωνία, την τεχνολογία, τη δημόσια πολιτική και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Τα ζητήματα αυτά τέθηκαν στο επίκεντρο εκδήλωσης που διοργάνωσε η Πρεσβεία της Ελλάδας στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 27 Απριλίου, στην Ελληνική Πρεσβευτική Κατοικία στο Λονδίνο, με τίτλο «Νέα Σύνορα του Νου: Οι Νευροεπιστήμες μεταξύ Καινοτομίας, Βιομηχανίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων».
Στην εκδήλωση συμμετείχαν διακεκριμένοι ομιλητές από την Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως η δήμαρχος της Οξφόρδης Δρ Louise Upton, ο καθηγητής Αθανάσιος Φωκάς και ο καθηγητής Σερ Μενέλαος Πάγκαλος, με κοινό σημείο αναφοράς τη σύνδεσή τους με τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε συζήτηση πάνελ, ομιλίες, διαδικτυακή συνομιλία μεταξύ του Έλληνα πρέσβη στο Ηνωμένο Βασίλειο, Γιάννη Τσαούση, και του Δρ Βασίλη Τζεβελέκου, καθώς και προβολή μικρού μήκους ταινίας.
Η πρωτοβουλία συγκέντρωσε εκπροσώπους της ακαδημαϊκής κοινότητας, του επιχειρηματικού κόσμου και της πολιτικής, ενισχύοντας έναν ουσιαστικό διεπιστημονικό διάλογο για τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που προκύπτουν από τις εξελίξεις στον τομέα.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν μέλη της νευροεπιστημονικής κοινότητας του Ηνωμένου Βασιλείου, ακαδημαϊκοί από τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Κέιμπριτζ και του Λονδίνου, καθώς και εκπρόσωποι επιχειρήσεων, δημοσιογράφοι και φορείς της κοινωνίας των πολιτών.
Η συμβολή της επιστήμης στη δημόσια πολιτική
Η δήμαρχος της Οξφόρδης και νευροεπιστήμονας, Δρ Louise Upton, στον εναρκτήριο χαιρετισμό της, αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο οι πρόσφατες εξελίξεις στις νευροεπιστήμες επηρεάζουν τη δημόσια πολιτική και τον αστικό σχεδιασμό, βελτιώνοντας την καθημερινότητα των πολιτών.
Επισήμανε, επίσης, τον συμβολισμό της διοργάνωσης στην Ελληνική Πρεσβευτική Κατοικία, υπενθυμίζοντας ότι στην αρχαία ελληνική σκέψη διατυπώθηκε πρώτη φορά η σημασία του εγκεφάλου ως οργάνου ορθολογικής διερεύνησης.
Επιστημονικές προσεγγίσεις και διεθνής διάλογος
Ο καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Θεωρητικής Φυσικής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Αθανάσιος Φωκάς, παρουσίασε το βιβλίο του Ways of Comprehending («Μονοπάτια Κατανόησης»), το οποίο εξετάζει ολιστικά το ερώτημα «πώς κατανοούμε;», συνδυάζοντας διαφορετικά επιστημονικά πεδία και αναδεικνύοντας τον ρόλο βασικών νευρωνικών μηχανισμών.
Το κεντρικό πάνελ συγκέντρωσε Έλληνες και ελληνικής καταγωγής ερευνητές και ειδικούς από τον ακαδημαϊκό και επιχειρηματικό χώρο, όπως οι καθηγητές Σερ Μενέλαος Πάγκαλος, Ζωή Κουρτζή, η Δρ Ζωή Αλεξοπούλου και η Δρ Βικτωρία Κιμωνίδου, με συντονίστρια την Αντωνία Vogt.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προοπτικές ανάπτυξης νέων θεραπειών για νευροεκφυλιστικές ασθένειες, στις προκλήσεις μεταφοράς της έρευνας σε φαρμακευτικές εφαρμογές και στις επιδράσεις των νευροεπιστημών στην τεχνολογία και την καινοτομία, ιδίως στην τεχνητή νοημοσύνη.
Νευροδικαιώματα και ηθική διάσταση
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα «νευροδικαιώματα» και στην ανάγκη θεσμικής προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην εποχή της νευροτεχνολογίας.
Το θέμα αυτό αποτέλεσε και αντικείμενο της διαδικτυακής συνομιλίας μεταξύ του πρέσβη Γιάννη Τσαούση και του Δρ Βασίλη Τζεβελέκου, μέλους και πρώην αντιπροέδρου της Συμβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.
Η εκδήλωση ξεκίνησε με την προβολή της βραβευμένης ταινίας μικρού μήκους της Μαίρης Κολώνια, «Η Πολυθρόνα στο Πεζοδρόμιο», με θέμα την άνοια, προσφέροντας μια ανθρώπινη και συγκινητική εισαγωγή στις συζητήσεις που ακολούθησαν.