Τα άρθρα 89 και 90 του Συντάγματος, που αφορούν ζητήματα υπηρεσιακής κατάστασης, ασυμβιβάστων δικαστικών λειτουργών και τη διαδικασία επιλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων, αποτελούν θεμέλιο της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και της θεσμικής της θέσης στο σύστημα εξουσιών, τόνισε ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ, Γιώργος Παπαηλιού.
Η ουσία της ανεξαρτησίας των δικαστών
Αναφερόμενος στο άρθρο 89, ο κ. Παπαηλιού υπογράμμισε ότι η τυπική ανεξαρτησία δεν επαρκεί, καθώς απαιτείται και ανεξαρτησία στην πράξη, η οποία εξαρτάται από θεσμικά αντίβαρα. Οι διαδικασίες, όπως είπε, πρέπει να διασφαλίζουν την αμεροληψία και τη θεσμική ουδετερότητα των δικαστών.
«Η θεμελιώδης λογική ότι ο δικαστικός λειτουργός πρέπει να παραμένει αποκομμένος από κάθε μορφή εξουσίας που θα μπορούσε να επηρεάσει, άμεσα ή έμμεσα, την κρίση του, είναι σημαντική.
Ωστόσο η πρακτική εφαρμογή αυτών των κανόνων έχει αναδείξει ήδη σημαντικά ζητήματα», ανέφερε ο κ. Παπαηλιού, επισημαίνοντας ότι οι μετακινήσεις δικαστικών λειτουργών σε διοικητικές ή πολιτικές θέσεις προκαλούν ερωτήματα για τη θεσμική ουδετερότητα.
Ο ειδικός αγορητής σημείωσε ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης δεν είναι αυτονόητη, αλλά προϊόν θεσμικής κατασκευής, και παρουσίασε τρεις βασικές κατευθύνσεις προβληματισμού:
- Αυστηροποίηση των ασυμβίβαστων ώστε να αποτρέπεται η εμπλοκή δικαστικών λειτουργών σε εκτελεστικές θέσεις εξουσίας.
- Ενίσχυση των χρονικών περιορισμών μετά την αφυπηρέτηση, για αποφυγή εικόνας ανταποδοτικών σχέσεων.
- Ενίσχυση της διαφάνειας στις θεσμικές μετακινήσεις, προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων
Αναφερόμενος στο άρθρο 90, ο κ. Παπαηλιού υπογράμμισε ότι η διαδικασία επιλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία ισορροπίας του κράτους δικαίου. Όπως ανέφερε, η εκτελεστική εξουσία διατηρεί καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία, καθώς η τελική απόφαση ανήκει στο υπουργικό συμβούλιο.
«Δημιουργείται όμως ένα βασικό ερώτημα: η δικαστική εξουσία θεωρείται πλήρως ανεξάρτητη, όταν η κορυφή της επιλέγεται από την εκτελεστική εξουσία;» διερωτήθηκε ο βουλευτής, σημειώνοντας ότι αν και οι εξουσίες δεν μπορούν να είναι πλήρως αποσυνδεδεμένες, πρέπει να αποτρέπεται η υπερβολική επιρροή της μίας επί της άλλης.
Ο κ. Παπαηλιού επισήμανε ότι η πλήρης εξάρτηση της δικαστικής κορυφής από την εκτελεστική εξουσία δημιουργεί νομικό παράδοξο, καθώς «ο ελεγκτής επηρεάζεται από τον ελεγχόμενο». Τόνισε, ωστόσο, ότι η δημοκρατική νομιμοποίηση πρέπει να επαναπροσδιοριστεί με τρόπο πλουραλιστικό και θεσμικά ισορροπημένο.
Στο πλαίσιο αυτό, έχουν διατυπωθεί προτάσεις για ένα πιο πολυκεντρικό μοντέλο επιλογής της δικαστικής ηγεσίας, με ενίσχυση του ρόλου των ίδιων των ανωτάτων δικαστικών οργάνων. «Αν αυτό όμως γίνει αποκλειστικά, θα έλεγα ότι οδηγούμεθα σε κράτος δικαστών», προειδοποίησε ο ειδικός αγορητής, υπογραμμίζοντας ότι ζητούμενο είναι η θεσμική εξισορρόπηση. «Η δικαιοσύνη πρέπει να είναι ανεξάρτητη αλλά όχι ανεξέλεγκτη», κατέληξε.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
