Το Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας και η εικόνα του Αγίου Βλασίου (1330)

Το κοινό καλείται να ανακαλύψει νέους, πολύτιμους θησαυρούς από τα μουσεία της Βέροιας, μέσω της δράσης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας «Ένα έκθεμα – μια ιστορία». Με αφορμή τον εορτασμό του Αγίου Βλασίου στον ομώνυμο Ιερό Ναό της συνοικίας Κυριώτισσας, το Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας παρουσιάζει μια εξαιρετικής ποιότητας φορητή εικόνα του αγίου, έργο υψηλής καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας.

Η εικόνα, που χρονολογείται γύρω στο 1330, είναι ξύλινη και απεικονίζει τον Άγιο Βλάσιο. Προέρχεται από τον Ιερό Ναό του Χριστού Παντοκράτορος στη Βέροια, αλλά θεωρείται πιθανό να ήταν η λατρευτική εικόνα του ναού του Αγίου Βλασίου. Το έκθεμα εκτίθεται στην ενότητα «Βέροια, μία περιφέρεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας», στον πρώτο όροφο του μουσείου.

Στην εικόνα, ο Άγιος Βλάσιος αποδίδεται ημίσωμος και μετωπικός, σε σκούρο φόντο ώχρας. Παρουσιάζεται ως γέρων, με μακρύ γένι και λευκά μαλλιά, φορώντας βαθυπόρφυρο φαιλόνιο και λευκό ωμοφόριο διακοσμημένο με μεγάλους μαύρους σταυρούς. Με το δεξί χέρι ευλογεί, ενώ στο αριστερό κρατά κλειστό, διακοσμημένο Ευαγγέλιο. Πολύτιμοι λίθοι και μαργαριτάρια κοσμούν τόσο τον κώδικα όσο και το επιμανίκιο.

Το μεγάλο φωτοστέφανο περιγράφεται με λεπτή κόκκινη γραμμή και πλαισιώνεται από την επιγραφή: Ο ΑΓΙΟC – ΒΛΑCΙΟC. Το σώμα του αγίου αποδίδεται στιβαρό με ριχτούς ώμους, ενώ το πρόσωπο είναι σχετικά μικρότερο. Η παλάμη του χεριού που ευλογεί είναι δυσανάλογα μεγάλη, με χαρακτηριστική ένωση δακτύλων. Σημειώνεται απώλεια τμημάτων του ξύλινου πλαισίου και της ζωγραφικής επιφάνειας.

Ο ναός του Αγίου Βλασίου και οι τοιχογραφίες του

Ο ναός του Αγίου Βλασίου ιδρύθηκε στις αρχές του 14ου αιώνα, στα χρόνια των Παλαιολόγων. Αρχικά ήταν μονόχωρος με τρίπλευρη αψίδα, ενώ αργότερα προστέθηκαν στοά και περίστωο. Στο εσωτερικό του ναού διατηρούνται εξαιρετικές τοιχογραφίες που χρονολογούνται σε δύο φάσεις του 14ου αιώνα, καθώς και στον 16ο και 18ο αιώνα.

Ξεχωρίζει η επιβλητική παράσταση του Αγίου Βλασίου στον νότιο τοίχο του αρχικού ναού, δίπλα στο ιερό, σε σημείο όπου παραδοσιακά απεικονιζόταν ο τιμώμενος άγιος ή το αφιερωματικό γεγονός του ναού. Αυτή η πρακτική επιβεβαιώνεται και από άλλα μνημεία της Μακεδονίας.

Στην τοιχογραφία, όπως και στη φορητή εικόνα του μουσείου, ο Άγιος Βλάσιος παριστάνεται ημίσωμος, μετωπικός, ως ιεράρχης με μονόχρωμο φαιλόνιο και ωμοφόριο διακοσμημένο με σταυρούς.

Εμφανίζεται σε δίζωνο βάθος, με λευκά μαλλιά και γενειάδα, υψώνοντας το δεξί χέρι σε χειρονομία ευλογίας και κρατώντας με το αριστερό κλειστό Ευαγγέλιο. Το πρόσωπό του πλαισιώνεται από μεγάλο φωτοστέφανο, ενώ η επιγραφή Ο Α/ΓΙΟC – ΒΛΑCIOC συμπληρώνει τη σύνθεση.

Η μνήμη του Αγίου Βλασίου, επισκόπου Σεβαστείας, τιμάται στις 11 Φεβρουαρίου.