Εκατοντάδες πολίτες συμμετείχαν στην πορεία μνήμης για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης που υπήρξαν θύματα του ναζισμού, κρατώντας λευκά μπαλόνια με το μήνυμα «Ποτέ Ξανά». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία εκπροσώπων της Πολιτείας, της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης, φορέων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, με αφετηρία την πλατεία Ελευθερίας και κατάληξη στον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό, απ’ όπου στις 15 Μαρτίου 1943 αναχώρησε ο πρώτος συρμός για τα στρατόπεδα θανάτου.
Στο μήνυμά του, που διαβάστηκε στην εκδήλωση, ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, Noam Katz, τόνισε ότι «Το Ποτέ Ξανά δεν είναι σύνθημα, είναι μία επίσημη υπόσχεση να τιμήσουμε το παρελθόν, να διατηρήσουμε την αλήθεια και να διασφαλίσουμε ότι το μίσος δεν θα επικρατήσει ποτέ».
Από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο του 1943, περισσότερο από το 96% της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης –περίπου 50.000 άνθρωποι– οδηγήθηκαν στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου και εξοντώθηκαν, με ένα προαποφασισμένο και οργανωμένο σχέδιο από τους Ναζί.
Η Θεσσαλονίκη τιμά τη μνήμη των θυμάτων
Η πορεία ολοκληρώθηκε στον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό, όπου πραγματοποιήθηκε τελετή τιμής. Εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της ισραηλιτικής κοινότητας και της ακαδημαϊκής κοινότητας υπογράμμισαν τη σημασία της ιστορικής μνήμης και της επαγρύπνησης απέναντι στον ρατσισμό και τον αντισημιτισμό.
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης σημείωσε πως «η απώλεια αυτή δεν είναι απλώς ένα σκοτεινό ιστορικό γεγονός, αλλά ένα βαθύ τραύμα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης». Επισήμανε ότι η δημοτική αρχή έχει δεσμευτεί να προχωρήσει έργα μνήμης, όπως η ανάδειξη της πλατείας Ελευθερίας και του Μουσείου Ολοκαυτώματος.
Ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης Δαβίδ Σαλτιέλ έδωσε έμφαση στη διατήρηση της μνήμης και την αντιμετώπιση του σύγχρονου αντισημιτισμού. Τόνισε ότι «περίπου 50.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης φορτώθηκαν σε βαγόνια για ζώα, ταπεινώθηκαν, ληστεύτηκαν και εξοντώθηκαν μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκαν Εβραίοι», επισημαίνοντας πως το Ολοκαύτωμα ξεκίνησε με τη ρητορική μίσους και την αποανθρωποποίηση.
Ο κ. Σαλτιέλ προειδοποίησε για την επανεμφάνιση φαινομένων μίσους και τόνισε ότι «η απάντηση πρέπει να είναι η τοποθέτηση του ανθρώπου στο κέντρο, χωρίς αστερίσκους και χωρίς επιλεκτικές ευαισθησίες». Αναφέρθηκε στα έργα μνήμης που υλοποιούνται στη Θεσσαλονίκη, όπως το Πάρκο Μνήμης και το Μουσείο Ολοκαυτώματος.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα και η ευθύνη της μνήμης
Ο πρύτανης του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Σταμάτης Αγγελόπουλος σημείωσε ότι η εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας «δοκιμάζει τα όρια της λογικής» και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Ευρώπης. Ο αντιπρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιάκωβος Μιχαηλίδης τόνισε ότι η πορεία μνήμης «δεν είναι μεταφορική αλλά οδυνηρά κυριολεκτική», καθώς ακολουθεί τη διαδρομή του εκτοπισμού των Εβραίων της πόλης.
Από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ο αντιπρύτανης Ιωάννης Τομπακούδης επισήμανε ότι η ημέρα υπενθυμίζει «πού μπορεί να οδηγήσει ο ρατσισμός, το μίσος για το διαφορετικό και η αδιαφορία της κοινωνίας απέναντι στο κακό».
Το μήνυμα του Νόαμ Κατζ
Την κυβέρνηση στην πορεία εκπροσώπησε ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας, ενώ παρευρέθηκαν επίσης οι υφυπουργοί Σταύρος Καλαφάτης και Άννα Ευθυμίου, βουλευτές και ξένοι διπλωμάτες.
Στο γραπτό μήνυμά του, ο πρέσβης του Ισραήλ Νόαμ Κατζ χαρακτήρισε τη διαδρομή από την πλατεία Ελευθερίας ως τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό «μονοπάτι γεμάτο αναμνήσεις» και υπογράμμισε ότι η πορεία μνήμης είναι «μια ισχυρή δήλωση ζωής, ενότητας και αλληλεγγύης».
Ο κ. Κατζ προειδοποίησε για την αναζωπύρωση του μίσους κατά των Εβραίων παγκοσμίως, σημειώνοντας ότι «οι κακές δυνάμεις στον κόσμο ζητούν ανοιχτά την εξόντωση του Ισραήλ». Κάλεσε όσους πιστεύουν στην ελευθερία και τη δημοκρατία να αντιμετωπίσουν αυτό το μίσος με αποφασιστικότητα και ηθική ευθύνη.
Καταλήγοντας, υπογράμμισε πως «το 'Ποτέ Ξανά' δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, αλλά μια επίσημη υπόσχεση να τιμήσουμε το παρελθόν και να προστατεύσουμε το κοινό μας μέλλον».