Ταμείο Ανάκαμψης: Υψηλές εκταμιεύσεις, δύσκολα ορόσημα για την Ελλάδα

Στην 9η θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης όσον αφορά την απορρόφηση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης βρίσκεται η Ελλάδα.

Όπως επισημαίνεται σε μελέτη της Eurobank Research, μέχρι στιγμής έχουν εκταμιευθεί προς την Ελλάδα συνολικά 23,44 δισ. ευρώ, δηλαδή το 65,1% των συνολικών πόρων. 

Από αυτά, 12,04 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις (το 66,1% του συνολικού ποσού τους) και 11,4 δισ. ευρώ δάνεια (το 64,1% του συνολικού ποσού τους), κατατάσσοντας τη χώρα στην 9η θέση μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27 (μέσος όρος: 61,8%).

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, οι στόχοι που πρέπει να επιτύχει η χώρα μέσα σε διάστημα περίπου ενός έτους είναι και οι πιο απαιτητικοί, γεγονός που δημιουργεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσο θα καταφέρει να απορροφήσει το σύνολο των πόρων του ΤΑΑ που της αναλογούν.

Μέχρι στιγμής, η Ελλάδα έχει εκπληρώσει το 46,6% των οροσήμων που είχαν τεθεί (178 από τα 382 ορόσημα), όταν το αντίστοιχο ποσοστό για τον μέσο όρο της ΕΕ-27 διαμορφώνεται σε 48,8%, ενώ σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ-27 κατατάσσεται στην 17η θέση.

Αμφιβολίες για την πλήρη απορρόφηση των πόρων

Σημειώνεται ότι στο τέλος του 2023 η κατάσταση ήταν καλύτερη, καθώς τόσο στις εκταμιεύσεις πόρων (ως ποσοστό των συνολικών πόρων) όσο και στο ποσοστό εκπλήρωσης οροσήμων/στόχων η Ελλάδα καταλάμβανε υψηλότερες θέσεις μεταξύ των κρατών-μελών (5η και 11η αντίστοιχα) στις σχετικές κατατάξεις.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι τα εναπομείναντα ορόσημα και στόχοι είναι πιο απαιτητικά, καθώς αφορούν κυρίως την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων (π.χ. ολοκλήρωση μεγάλων έργων υποδομής, πλήρης ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, εγκατάσταση δυναμικότητας παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου), σε αντίθεση με προκηρύξεις διαγωνισμών, έναρξη δράσεων, ψήφιση νόμων κ.λπ., που απαιτούσαν τα προγενέστερα ορόσημα και στόχοι.

Ανομοιογενής πρόοδος στους έξι πυλώνες

Στους επιμέρους πυλώνες, η Ελλάδα βρίσκεται σε υψηλότερη θέση συγκριτικά με τον μ.ο. της ΕΕ-27 σε δύο από τους έξι πυλώνες:
τον πυλώνα «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» (11η θέση με ποσοστό 55,9% έναντι 49,0% του μ.ο. της ΕΕ-27) και τον πυλώνα «Πράσινη μετάβαση» (12η θέση με ποσοστό 48,2% έναντι 43,4%).

Αντίθετα, παρουσιάζει χαμηλότερο ποσοστό ολοκλήρωσης οροσήμων/στόχων σε σχέση με τον μ.ο. της ΕΕ-27 στους πυλώνες «Ψηφιακός μετασχηματισμός» (19η θέση με 40,5% έναντι 44,2%), «Κοινωνική και εδαφική συνοχή» (21η με 38,1% έναντι 45,1%), «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» (22η με 47,4% έναντι 53,5%) και «Πολιτικές για την επόμενη γενιά» (24η με 22,2% έναντι 46,9%).

Τanto στο σύνολο των πυλώνων όσο και σε κάθε πυλώνα ξεχωριστά, οι χώρες που συνήθως καταλαμβάνουν μία από τις πρώτες έξι θέσεις ως προς το ποσοστό εκπλήρωσης οροσήμων/στόχων είναι η Αυστρία, η Γαλλία, η Δανία, η Ιταλία, η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο.

Επιπλέον, η Ελλάδα – όπως και αρκετές χώρες της ΕΕ-27 – τόσο στο σύνολο των πυλώνων όσο και σε πέντε από τους έξι επιμέρους πυλώνες έχει εκπληρώσει λιγότερα από τα μισά ορόσημα και στόχους. Στον πυλώνα «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» έχει εκπληρώσει πάνω από το 50% των οροσήμων/στόχων (55,9%), ενώ στους πυλώνες «Πράσινη μετάβαση» και «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» το σχετικό ποσοστό διαμορφώνεται κοντά στο 50% (48,2% και 47,4%, αντίστοιχα).

Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, οι συχνότερες αιτίες καθυστερήσεων στην εκπλήρωση οροσήμων και στόχων – και κατ’ επέκταση στην απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ – τόσο στην Ελλάδα όσο και στις λοιπές χώρες της ΕΕ-27 είναι, μεταξύ άλλων, οι μεταβολές στις εξωτερικές συνθήκες (π.χ. αύξηση του πληθωρισμού και ελλείψεις στον εφοδιασμό, αλλαγές στο πολιτικό περιβάλλον όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις), η υποεκτίμηση του χρόνου που απαιτείται για την υλοποίησή τους (λόγω των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και τις κρατικές ενισχύσεις), ζητήματα που σχετίζονται με τη διοικητική ικανότητα, καθώς και η πολυπλοκότητα των κανόνων σε εθνικό επίπεδο.

Σημειώνεται τέλος ότι, στο σύνολο των πυλώνων, 14 από τις 27 χώρες (Γαλλία, Αυστρία, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Ιρλανδία, Δανία, Μάλτα, Κροατία, Εσθονία, Τσεχία, Γερμανία, Σουηδία, Πορτογαλία και Σλοβενία) έχουν ολοκληρώσει πάνω από το 50% των οροσήμων και στόχων.