Η εκπόνηση διεπιστημονικών μελετών για την προστασία και ανάδειξη του Ωδείου Ηρώδου Αττικού, στη νότια κλιτύ της Ακροπόλεως, αποτελεί το αντικείμενο ερευνητικού προγράμματος που ανατέθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο τον Ιούλιο 2025. Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, στόχος είναι η ολική αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου και η αναβάθμιση των υποδομών λειτουργίας του, ώστε να εντάσσονται αρμονικά στο φυσικό και δομημένο περιβάλλον.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού αποτελεί μείζον πολιτιστικό αγαθό για την πόλη των Αθηνών, μεγάλης ιστορικής σημασίας και με αξία υπερτοπικής εμβέλειας. Αυτά τα χαρακτηριστικά διέπουν και το πλαίσιο των μελετών, κάθε σύγχρονης επέμβασης, επί αυτού». Όπως ανέφερε, οι εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναβάθμισης του Ηρωδείου θα διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια, κατά τα οποία το μνημείο θα παραμείνει κλειστό.
Η κ. Μενδώνη επεσήμανε ότι το Ηρώδειο παρουσιάζει δομοστατικά προβλήματα, φθορές στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, ρηγματώσεις λίθων και φαινόμενα ετοιμορροπίας, ενώ παρατηρείται βιοδιάβρωση και αστοχία παλαιότερων επεμβάσεων. Στόχος είναι το μνημείο να θωρακιστεί έναντι φυσικής και ανθρωπογενούς φθοράς και να αναβαθμιστεί πλήρως για τη φιλοξενία σύγχρονων πολιτιστικών εκδηλώσεων, με κορυφαίες αυτές του Φεστιβάλ Αθηνών.
Παράλληλα, θα εκπονηθεί κανονισμός λειτουργίας του μνημείου από ομάδα επιστημόνων και καλλιτεχνών, ο οποίος θα λάβει θεσμική μορφή, εξασφαλίζοντας υψηλή ποιότητα εκδηλώσεων και μέγιστη προστασία του χώρου.
Το περιεχόμενο των μελετών και οι προβλεπόμενες επεμβάσεις
Η γενική ιδέα της αποκατάστασης βασίζεται στη διαφύλαξη των υφιστάμενων δομικών και αρχιτεκτονικών στοιχείων και στην εφαρμογή αναγκαίων ενισχύσεων ή συμπληρώσεων, ώστε να εξασφαλιστεί η μακροχρόνια προστασία, η ευστάθεια και η λειτουργικότητα του μνημείου. Οι μελέτες περιλαμβάνουν αρχιτεκτονική αναστήλωσης, στατική επάρκεια, δομική αποκατάσταση, μηχανολογικές και ακουστικές μελέτες.
Οι επεμβάσεις δομικής αποκατάστασης προβλέπουν αφαίρεση ασύμβατων υλικών, στερεώσεις λίθων, αντικαταστάσεις φθαρμένων στοιχείων και διορθώσεις παραμορφώσεων. Θα πραγματοποιηθούν επίσης εργασίες αναστήλωσης τοίχων, θόλων και κλιμακοστασίων, καθώς και αποκατάσταση του νότιου τοίχου της σκηνής και του λογείου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αποκάλυψη και ανάδειξη του σκηνικού οικοδομήματος και των ψηφιδωτών δαπέδων, που σήμερα παραμένουν αθέατα. Παράλληλα, θα μελετηθεί η καταπόνηση του μνημείου από τις ηχητικές επιβαρύνσεις, ενώ θα επανασχεδιαστούν τα ηλεκτρομηχανολογικά δίκτυα και θα ενισχυθεί η πυροπροστασία.
Αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις και αναβάθμιση υποδομών
Η αρχιτεκτονική μελέτη προβλέπει συμπληρώσεις στις λιθοδομές και ανακατασκευές τμημάτων για την αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής διάρθρωσης και λειτουργικότητας. Οι επεμβάσεις αφορούν μεταξύ άλλων τη Σκηνική Αίθουσα, το Προσκήνιο, τα τόξα των παρόδων, τον κεντρικό και τους πλευρικούς μετωπικούς τοίχους, το ανατολικό κλιμακοστάσιο, τον κάμπυλο τοίχο και το κοίλο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποκατάσταση του Περιπάτου, με στόχο την προστασία των αρχαιολογικών καταλοίπων δυτικά του Ασκληπιείου και την επανασύνδεση του Ηρωδείου με τη Στοά του Ευμένους.
Στον προαύλιο χώρο και το άλσος γύρω από το Ωδείο, οι παρεμβάσεις στοχεύουν στη βελτίωση της λειτουργικότητας και της αισθητικής, με δημιουργία υπερυψωμένου πλατώματος, αναψυκτηρίου, εκδοτηρίων και νέων στεγασμένων χώρων. Η μελέτη δίνει έμφαση στη συνύπαρξη λειτουργικότητας, αισθητικής και σεβασμού προς το μνημείο και το φυσικό περιβάλλον.
Επιπλέον, προβλέπεται η εγκατάσταση νέου ημικυκλικού φορέα φωτισμού που αντικαθιστά τα υπάρχοντα ικριώματα, καθώς και πλήρης αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης. Η ακουστική μελέτη εξετάζει τις επιπτώσεις του ήχου στις δομές του Ωδείου, με τη χρήση πρωτότυπης ερευνητικής μεθοδολογίας για αντικειμενική αξιολόγηση.
Πηγή φωτογραφίας: ΥΠΠΟ