Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης βρίσκεται εκ νέου στο προσκήνιο, καθώς για δεύτερη φορά μέσα σε πέντε χρόνια ανακύπτει το ζήτημα του επαρκούς εφοδιασμού σε ενέργεια.
Η ήπειρος αντιμετωπίζει τις συνέπειες της δομικής της αδυναμίας στον τομέα αυτό, με τη γεωοικονομική της ισχύ να έχει διαβρωθεί λόγω της υπερβολικής εξάρτησης από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα συναφή προϊόντα που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων και ηλίου – το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή chip – διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
Ανεξάρτητα από τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης, οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να σχεδιάσουν τρόπους μείωσης αυτής της εξάρτησης, όπως ήδη πράττουν στον τομέα της Άμυνας.
Η πρόκληση των αποθεμάτων φυσικού αερίου
Η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη στις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου, κυρίως λόγω των εξαντλημένων αποθεμάτων μετά από έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα.
Στα τέλη Μαρτίου, τα αποθέματα ανέρχονταν περίπου στο 28% της συνολικής χωρητικότητας, ποσοστό χαμηλότερο κατά έξι μονάδες σε σχέση με πέρυσι.
Για να επιτευχθεί ο στόχος αναπλήρωσης στο 80% πριν από την επόμενη περίοδο θέρμανσης, οι εταιρείες φυσικού αερίου της ΕΕ θα πρέπει να εισαγάγουν σημαντικές ποσότητες το καλοκαίρι. Η επίτευξη αυτού του στόχου ήταν εξαρχής δύσκολη, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν έχει περιπλέξει περαιτέρω τις προοπτικές.
Πηγή: Gas Infrastructure Europe
Η ανάγκη για πολυδιάστατη ενεργειακή στρατηγική
Η στρατηγική ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρώπης πρέπει να γίνει πολυδιάστατη, με διαφοροποίηση τόσο των διαδρομών όσο και της φυσικής ασφάλειας μεταφοράς.
Η αξιοποίηση του «κάθετου διαδρόμου» και η δημιουργία νέων αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές αγορές είναι καθοριστικής σημασίας.
Νέες υποδομές μπορούν να μειώσουν τα σημεία πίεσης, για παράδειγμα από τη Σαουδική Αραβία μέσω Ιορδανίας και Συρίας ή με αυξημένες ροές από την περιοχή της Κασπίας Θάλασσας.
Για τις βόρειες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, αυτό μπορεί να σημαίνει τη μεγιστοποίηση της παραγωγής στη Βόρεια Θάλασσα (“Can Europe—finally—turn an energy shock into a path toward energy security?”, Atlantic Council, 30/3/26).
Μέτρα βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα
Η τρέχουσα γεωπολιτική κρίση αναδεικνύει τους κινδύνους της εξάρτησης από εισαγωγές και τα φυσικά «σημεία συμφόρησης». Οι κυβερνήσεις της Ευρώπης οφείλουν να μειώσουν την έκθεση στις ασταθείς διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και να περιορίσουν την εξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες.
Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, απαιτούνται μέτρα ανακούφισης από το ενεργειακό σοκ, τα οποία θα στηρίζουν τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Παράλληλα, πρέπει να προωθηθούν πολιτικές που μειώνουν διαρθρωτικά τη ζήτηση φυσικού αερίου.
Αντί για μείωση του φόρου στο φυσικό αέριο, η μείωση των φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια θα μπορούσε να περιορίσει τους λογαριασμούς και να ενισχύσει τεχνολογίες όπως οι αντλίες θερμότητας και τα ηλεκτρικά οχήματα.
Ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να συμβάλει με ευελιξία, αυξάνοντας προσωρινά την παραγωγή από άνθρακα. Οι σταθμοί της ΕΕ διέθεταν αχρησιμοποίητο δυναμικό 568 TWh το 2024, το οποίο θα μπορούσε να υποκαταστήσει μέρος της κατανάλωσης φυσικού αερίου (“How Europe should respond to the Iran gas shock – and how it shouldn’t”, Bruegel, 1/4/26).
Επενδύσεις σε καθαρή και πυρηνική ενέργεια
Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική τεχνολογία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι απαιτούνται 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030 για επενδύσεις καθαρής ενέργειας (Clean Energy Investment Strategy, European Commission, 10/3/26), συμπεριλαμβανομένων των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMRs).
Από το 2022, η ΕΕ έχει επιταχύνει τις επενδύσεις στις ΑΠΕ. Το μερίδιο των ανανεώσιμων στην ηλεκτροπαραγωγή έφθασε το 48% το 2025, ενώ η πυρηνική ενέργεια αντιπροσώπευε το 23%. Η ηλιακή και αιολική ενέργεια κάλυψαν το 30% της συνολικής παραγωγής, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news