Η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο εισέρχεται σε φάση σταδιακής επανεκκίνησης, καθώς πλοία που παρέμεναν αγκυροβολημένα τις προηγούμενες εβδομάδες σηκώνουν άγκυρες, αξιοποιώντας το περιορισμένο «παράθυρο» της 10ήμερης εκεχειρίας και την απόφαση της Τεχεράνης και των ΗΠΑ να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Το μέλλον των διελεύσεων θα εξαρτηθεί από τις νέες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Όπως αναφέρει ο επικεφαλής της Diaplous, Άγγελος Λαζαρίδης, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, αρκετά πλοία έχουν ήδη διέλθει από τον κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο χωρίς παρεμβάσεις, μετά τις σχετικές ανακοινώσεις των δύο χωρών. Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της «ελεύθερης ναυσιπλοΐας» διαμορφώνεται ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο, καθώς η Τεχεράνη έχει θέσει δύο προϋποθέσεις: την τήρηση της εκεχειρίας στον νότιο Λίβανο και τη διέλευση όλων των πλοίων μέσω συγκεκριμένου διαδρόμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος φέρεται να δηλώνει ότι επιτρέπεται η διέλευση όλων των εμπορικών πλοίων, ακόμη και αμερικανικών, με εξαίρεση τα πολεμικά. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο ελεγχόμενης διέλευσης, που αν και αποσυμφορεί προσωρινά την κυκλοφορία, αυξάνει τους κινδύνους.
Ο κ. Λαζαρίδης προειδοποιεί ότι η συγκέντρωση της ναυσιπλοΐας σε έναν στενό, πλήρως επιτηρούμενο διάδρομο αυξάνει την πιθανότητα ναυτικού ατυχήματος, εφόσον δεν υπάρξει αυξημένη προσοχή από τα πληρώματα. Οι επιπτώσεις για τη ναυτιλία και την εφοδιαστική αλυσίδα παραμένουν έντονες και, ακόμη και στο ευνοϊκότερο σενάριο, η πλήρης ομαλοποίηση ενδέχεται να απαιτήσει μήνες.
Το ανθρώπινο κόστος είναι ήδη υψηλό, με περίπου 20.000 ναυτικούς να έχουν επηρεαστεί ψυχολογικά, ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν αυξηθεί δραματικά, ξεπερνώντας σε ορισμένες περιπτώσεις το 1.000% σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο. Παρά τη θετική ανάγνωση των εξελίξεων, αναλυτές επισημαίνουν ότι το άνοιγμα των Στενών συνδέεται στενά με την εύθραυστη εκεχειρία και τους όρους της ιρανικής πλευράς.
Νέα εποχή ελέγχου και αμφισβήτηση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας
Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ φαίνεται να εισέρχεται σε περίοδο αυξημένου ελέγχου και ρίσκου, καθώς οι στρατιωτικές εντάσεις έχουν προκαλέσει σοβαρή απορρύθμιση. «Όταν ένα κράτος ή ένας ένοπλος παράγοντας μπορεί να επηρεάζει ποιος περνά, πότε περνά και με ποιο κόστος περνά, τότε η ελευθερία ναυσιπλοΐας παύει να είναι αυτονόητη και γίνεται αντικείμενο διαπραγμάτευσης ισχύος», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Λαζαρίδης.
Ο ίδιος τονίζει ότι η συζήτηση για τέλη και άδειες διέλευσης συνιστά σοβαρή απόκλιση από την αρχή της ελεύθερης transit passage, δημιουργώντας επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Μια τέτοια εξέλιξη, όπως επισημαίνει, θα ήταν αρνητική όχι μόνο για την περιοχή του Ορμούζ αλλά και για τη σταθερότητα του παγκόσμιου ναυτιλιακού συστήματος.
Η εκτόξευση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου και του κόστους καυσίμων πλήττει κυρίως τις μικρότερες και μεσαίες ναυτιλιακές εταιρείες, που δυσκολεύονται να απορροφήσουν το αυξημένο ρίσκο. Αντίθετα, οι μεγαλύτεροι όμιλοι διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία και πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ο κίνδυνος μετακύλισης του κόστους στους ναύλους και τελικά στους καταναλωτές είναι πλέον υπαρκτός.
Αναδιάταξη αγορών και ενσωμάτωση γεωπολιτικού ρίσκου
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει αρχίσει να αναδιαμορφώνει τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και τις θαλάσσιες διαδρομές. Οι εταιρείες μειώνουν την έκθεσή τους σε περιοχές υψηλού κινδύνου, επιλέγοντας παρακάμψεις και εναλλακτικούς εξαγωγικούς διαδρόμους, με το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας να παγιώνεται ως λειτουργική λύση.
Η αγορά εμφανίζει υβριδικό πρότυπο προσαρμογής. Ορισμένες αλλαγές είναι συγκυριακές, ενώ άλλες αποκτούν χαρακτηριστικά μονιμότητας, καθώς μεγάλοι διαχειριστές στόλου και traders επενδύουν σε νέα επιχειρησιακά μοντέλα και αναθεωρημένες δρομολογιακές αλυσίδες. Ακόμη και αν μέρος των διαδρομών επανέλθει, η αγορά δύσκολα θα επιστρέψει στην προηγούμενη κανονικότητα.
Σε ψυχολογικό στρες τα πληρώματα
Ο επικεφαλής της Diaplous κάνει λόγο για ιδιαίτερα ανησυχητικές καταστάσεις στα πληρώματα. Ο παρατεταμένος εγκλωβισμός σε ζώνες υψηλού κινδύνου και η συνεχής επιχειρησιακή επιφυλακή προκαλούν έντονο ψυχολογικό και σωματικό φορτίο, με συμπτώματα άγχους, αϋπνίας και κόπωσης, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανθρώπινου λάθους.
Παρά το υφιστάμενο διεθνές πλαίσιο, όπως η MLC 2006, η προστασία των ναυτικών παραμένει ανεπαρκής όταν η ασφάλεια εξαρτάται από γεωπολιτικές ισορροπίες. Στην πράξη, η ευθύνη μεταφέρεται στις ίδιες τις εταιρείες, τους διαχειριστές στόλου, την ασφαλιστική κάλυψη και τη συνεργασία με τα ναυτικά σωματεία.
Σύμφωνα με τον κ. Λαζαρίδη, η ομαλοποίηση της ναυτιλιακής αγοράς θα είναι σταδιακή. Ακόμη και σε περίπτωση πολιτικής αποκλιμάκωσης, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης απαιτεί χρόνο. Σε ευνοϊκό σενάριο, η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει μήνες, ενώ σε περίπτωση παρατεταμένης αστάθειας ίσως επεκταθεί πέραν του 2026.
Η κρίση, όπως σημειώνει, λειτουργεί ως επιταχυντής βαθύτερων αλλαγών στη ναυτιλία. Οι εταιρείες ενσωματώνουν πλέον στον σχεδιασμό τους παράγοντες όπως η ανθεκτικότητα των διαδρομών, η γεωπολιτική έκθεση και η ασφάλεια των πληρωμάτων, επενδύοντας σε εργαλεία έγκαιρης πληροφόρησης και διαχείρισης κινδύνου.
Η ναυτιλία εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου το γεωπολιτικό ρίσκο καθίσταται μόνιμη μεταβλητή κόστους και στρατηγικού σχεδιασμού. Τα ασφάλιστρα, οι αποκλίσεις στις διαδρομές και η προστασία των πληρωμάτων αναδεικνύονται σε βασικούς άξονες λειτουργίας, διαμορφώνοντας ένα νέο επιχειρησιακό περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων και διαρκούς ετοιμότητας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
