Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο νέες στρατηγικές που αποσκοπούν στην ενίσχυση των νησιών και των παράκτιων κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγκαινιάζοντας μια πιο συντονισμένη και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για περιοχές με ιδιαίτερα γεωγραφικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, περίπου 17 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ ζουν σε περισσότερα από 4.000 νησιά, ενώ 95 εκατομμύρια κατοικούν σε παράκτιες περιοχές που εκτείνονται σε 70.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής σε 22 κράτη-μέλη.
Οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν κοινές αλλά και διαφοροποιημένες προκλήσεις, από τη γεωγραφική απομόνωση και το αυξημένο κόστος μεταφορών έως την κλιματική αλλαγή, την πίεση του τουρισμού, τη δημογραφική γήρανση και την περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.
Τέσσερις πυλώνες για βιώσιμη ανάπτυξη
Η νέα στρατηγική για τα νησιά στοχεύει στην ενσωμάτωση των αναγκών τους σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές, εστιάζοντας σε τέσσερις βασικούς άξονες: οικονομική ανάπτυξη και καινοτομία, ενεργειακή ασφάλεια και κλιματική ανθεκτικότητα, κοινωνική συνοχή και δημογραφική σταθερότητα, καθώς και ασφάλεια και ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και τη στήριξη της επιχειρηματικότητας, με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων ανάμεσα στα νησιά και τις ηπειρωτικές περιοχές της Ένωσης.
Παράλληλα, η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες επικεντρώνεται στην ανάπτυξη βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική κρίση και στη δημιουργία κοινωνικά συμπεριληπτικών περιοχών.
Νέες μορφές δραστηριότητας, όπως η θαλάσσια βιοοικονομία, η υπεράκτια ενέργεια και ο βιώσιμος τουρισμός, βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής.
Κοινωνικές πιέσεις και δημογραφικές προκλήσεις
Πολλές νησιωτικές και παράκτιες περιοχές αντιμετωπίζουν έντονες κοινωνικές πιέσεις, όπως έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης, περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης και εποχικότητα στην οικονομική δραστηριότητα.
Οι συνθήκες αυτές οδηγούν σε φυγή νέων προς τα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, εντείνοντας τη δημογραφική αποδυνάμωση και δημιουργώντας πρόσθετες προκλήσεις για τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.
Οικονομικές ανισότητες και αγορά εργασίας
Οι νησιωτικές περιοχές της ΕΕ παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς το ΑΕΠ και την απασχόληση. Σε χώρες όπως η Ιρλανδία και η Μάλτα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ σε άλλα νησιά φτάνει μόλις στο 70% αυτού. Αντίστοιχα, τα ποσοστά απασχόλησης κυμαίνονται από 83% στη Μάλτα έως 59% σε λιγότερο ανεπτυγμένες νησιωτικές περιοχές.
Το «κόστος νησιωτικότητας»
Η γεωγραφία των νησιών συνεπάγεται πρόσθετα οικονομικά και κοινωνικά βάρη, γνωστά ως «κόστος νησιωτικότητας». Το κόστος μεταφορών μπορεί να είναι έως και 300% υψηλότερο από την ηπειρωτική Ευρώπη, ενώ οι δημόσιες δαπάνες ανά κάτοικο είναι αυξημένες κατά 30%-50%. Σε ορισμένους νησιωτικούς δήμους, οι τιμές κατοικιών φτάνουν 75%-130% υψηλότερα επίπεδα.
Χρηματοδότηση χωρίς νέο ταμείο
Οι στρατηγικές δεν συνοδεύονται από νέο χρηματοδοτικό ταμείο, αλλά θα υλοποιηθούν μέσω υπαρχόντων ευρωπαϊκών πόρων, όπως το Ταμείο Συνοχής και τα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα των κρατών-μελών.
Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής αρμόδιος για θέματα Συνοχής, Ραφαέλε Φίτο, ανέφερε ότι στο τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027 προβλέπονται περίπου 12,5 δισ. ευρώ για τα νησιά, στο πλαίσιο των προγραμμάτων συνοχής της ΕΕ. Όπως διευκρίνισε, δεν πρόκειται για ξεχωριστό ταμείο, αλλά για πόρους ενταγμένους στην περιφερειακή πολιτική.
Για το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο, εκτιμάται ότι περίπου 218 δισ. ευρώ, μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων, θα καλύψουν και μεγάλο μέρος των νησιωτικών περιοχών.
Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν στοχευμένα μέτρα για νησιά και παράκτιες περιοχές στους εθνικούς τους σχεδιασμούς, με ενισχυμένο ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στις επενδύσεις υποδομών και ενέργειας.
Πράσινη μετάβαση και νησιωτικότητα
Ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Κάδης, τόνισε ότι η Επιτροπή θα λάβει υπόψη την ανταγωνιστικότητα, τη συνδεσιμότητα και το κόστος ζωής των νησιωτικών κοινωνιών στις επικείμενες αναθεωρήσεις του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), του κανονισμού για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων και του FuelEU Maritime.
Όπως σημείωσε, η ισχύουσα νομοθεσία επιτρέπει στα κράτη μέλη να ζητούν εξαιρέσεις για συγκεκριμένα νησιά, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνδεσιμότητά τους. Ωστόσο, οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν στο πλαίσιο των επικείμενων αναθεωρήσεων.
Ο Κάδης υπογράμμισε ότι οι ευρωπαϊκές ακτές, όπου ζουν 95 εκατομμύρια άνθρωποι, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης και της σχέσης μεταξύ οικονομίας και θαλασσών.
Η νέα στρατηγική, όπως είπε, στοχεύει στη μετατροπή των προκλήσεων σε ευκαιρίες, μέσω της ενίσχυσης της γαλάζιας οικονομίας, των υποδομών ανθεκτικότητας και της προστασίας της θαλάσσιας κληρονομιάς.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
