Η ιστορική συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν, η πρώτη που υπογράφεται μεταξύ Αμερικανού και Ιρανού προέδρου μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, χαρακτηρίζεται από τους υποστηρικτές της ως «η συμφωνία του αιώνα». Για τους αντιπάλους της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή, ωστόσο, από το Ισραήλ έως τις χώρες του Κόλπου, θυμίζει περισσότερο μια επικίνδυνη εξέλιξη που ενδέχεται να ενισχύσει τη θέση του Ιράν στην περιοχή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψαν το πρωτόκολλο στις Βερσαλλίες, στο περιθώριο της συνόδου της G7, σηματοδοτώντας τον τερματισμό του πολέμου που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Η επιλογή του τόπου θεωρήθηκε συμβολική, καθώς παραπέμπει σε μια νέα αναδιαμόρφωση της διεθνούς τάξης μετά τη σύρραξη.
Το πρωτόκολλο των 14 σημείων προβλέπει παράταση της κατάπαυσης του πυρός για 60 ημέρες, δίνοντας χώρο για διαπραγματεύσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μόνιμη διευθέτηση και να θέσουν στο τραπέζι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
«Για την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, είναι μια μεγάλη ευκαιρία – η συμφωνία του αιώνα, από την οποία δεν υπάρχει πισωγύρισμα» δήλωσε ο Λιβανέζος σχολιαστής Σαρκίς Ναούμ, εκτιμώντας ότι το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει περαιτέρω οικονομική πίεση και ότι ο Τραμπ δεν έχει λόγο να εμπλακεί σε νέο πόλεμο.
Η στρατηγική ήττα του Ισραήλ
Ο Ισραηλινός αναλυτής Ντάνι Σιτρίνοβιτς χαρακτήρισε τη συμφωνία στρατηγική «καταστροφή», σημειώνοντας ότι η αρχική αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία για την αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος μετατράπηκε σε αναγνώρισή του από τις ΗΠΑ.
«Πήγαμε να ανατρέψουμε το καθεστώς με τη στήριξη των ΗΠΑ και καταλήξαμε με την Ουάσινγκτον να νομιμοποιεί και να ενισχύει αυτό το ίδιο καθεστώς που θέλαμε να ρίξουμε», ανέφερε ο Σιτρίνοβιτς, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ.
Η συμφωνία δεν ικανοποιεί τις βασικές απαιτήσεις του Ισραήλ, καθώς δεν περιλαμβάνει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε στους πληρεξουσίους του, ενώ δεν προβλέπει σαφές σχέδιο για τη διάλυση των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Παράλληλα, η ισραηλινή εκστρατεία στον Λίβανο περιορίζεται από το πλαίσιο που επέβαλε η Τεχεράνη.
Οι πολιτικές και στρατηγικές επιπτώσεις είναι σημαντικές, καθώς η συμφωνία υπονομεύει το αφήγημα του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και αποκαλύπτει τα όρια της επιρροής του σε έναν Αμερικανό πρόεδρο που θεωρούνταν στενά ευθυγραμμισμένος με το Ισραήλ.
Το Ιράν κερδίζει έδαφος
Εφόσον η συμφωνία αντέξει, το Ιράν φαίνεται να εξασφαλίζει το ισχυρότερο αποτέλεσμα: σταδιακή άρση κυρώσεων, επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου και προοπτική χρηματοδότησης για ανοικοδόμηση, σε συνδυασμό με την έμμεση αποδοχή του πολιτικού του συστήματος.
Αντίθετα, η Ουάσινγκτον δεν πέτυχε τους στόχους που είχε θέσει από κοινού με το Ισραήλ – την ανατροπή του καθεστώτος, την εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής. Αντί να αποδυναμώσει την Τεχεράνη, η συμφωνία αποκαθιστά τη θέση της.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν ξεκινήσει τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, με αποτέλεσμα τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και χιλιάδων ανθρώπων, κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο. Οι επιπτώσεις ήταν παγκόσμιες, επηρεάζοντας τις τιμές ενέργειας και προκαλώντας ανησυχίες για επισιτιστική κρίση.
Η νέα ισορροπία στον Λίβανο και τον Κόλπο
Η συμφωνία ενισχύει τη θέση της Χεζμπολάχ και καθιστά τον Λίβανο μέρος του ευρύτερου πλαισίου σχέσεων ΗΠΑ - Ιράν. Παρά τις επιφυλάξεις του προέδρου Ζοζέφ Αούν ότι το Ιράν δεν μπορεί να διαπραγματεύεται εξ ονόματος του Λιβάνου, πηγές κοντά στη Χεζμπολάχ θεωρούν ότι η συμφωνία αναβαθμίζει τη γεωπολιτική σημασία της χώρας.
Στις χώρες του Κόλπου, οι ανησυχίες είναι έντονες. Η συμφωνία αναδιαμορφώνει τη στρατηγική σκέψη, μειώνει την εμπιστοσύνη στην αμερικανική προστασία και καθιστά το Ιράν σταθερή περιφερειακή δύναμη, οδηγώντας σε στροφή προς τον συμβιβασμό.
Ο ειδικός σε θέματα Ιράν Άλεξ Βατάνκα εκτιμά ότι η συμφωνία αποτελεί το λιγότερο κακό αποτέλεσμα μετά από χρόνια αποτυχημένων πιέσεων. «Προσπάθησαν να καταβάλουν το Ιράν στρατιωτικά. Δεν τα κατάφεραν. Η εναλλακτική θα ήταν καταστροφική», σημείωσε.
Το μέλλον της συμφωνίας
Η πραγματική δοκιμασία, σύμφωνα με τον Βατάνκα, θα είναι η εφαρμογή της συμφωνίας και οι αντιδράσεις που θα προκαλέσει στην περιοχή. «Είναι κάτι μεγάλο, αλλά δεν είναι το τέλος. Είναι μόνο η αρχή» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ορισμένοι αναλυτές βλέπουν το Ισραήλ ως τον αστάθμητο παράγοντα που θα μπορούσε να επηρεάσει την εξέλιξη. Αν και θεωρούν απίθανο να εκτροχιάσει μια διαδικασία υπό την αιγίδα του Τραμπ, προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος παραμένει, ιδιαίτερα στον Λίβανο.
«Το Ισραήλ έχει απομονωθεί μετά τον πόλεμο αυτό, τόσο στην περιοχή όσο και στον κόσμο», δήλωσε Ιρανός αξιωματούχος, ενώ άλλος πρόσθεσε πως «το Ιράν πήρε αυτό που ήθελε... Δεν εγκαταλείψαμε τους φίλους μας, όπως τη Χεζμπολάχ».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
