Θεσσαλονίκη: Υπεραιωνόβια πλατάνια ενώνουν την Άνω Πόλη με το Λευκό Πύργο

Ο υπεραιωνόβιος πλάτανος της Άνω Πόλης Θεσσαλονίκης στέκει αγέρωχος εδώ και οκτώ αιώνες, στη συμβολή των οδών Ακροπόλεως και Επταπυργίου. Έχει ζήσει τη βυζαντινή εποχή, την τουρκοκρατία, την απελευθέρωση και τις μεγάλες μεταμορφώσεις της πόλης, παραμένοντας ζωντανός μάρτυρας της ιστορίας της.

Το δέντρο αυτό, μαζί με τρία ακόμη υπεραιωνόβια πλατάνια στο ιστορικό κέντρο, βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειας ανάδειξης και προστασίας που υλοποιεί το κυλιόμενο εργαστήριο σχεδιασμού του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στην έκθεση «PlaneScapes | Τοπία Πλατάνων», η οποία φιλοξενείται στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Τα τέσσερα πλατάνια βρίσκονται απέναντι από την Πορτάρα στην Άνω Πόλη, δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο, στην πλατεία Ναυαρίνου και στο πάρκο Εθνικής Αμύνης - Παύλου Μελά, απέναντι από τον Λευκό Πύργο. Αν και το νεότερο από αυτά ξεπερνά τα 200 χρόνια, δεν διαθέτουν θεσμική προστασία ως διατηρητέα μνημεία της φύσης. Όπως τονίζει η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ και διευθύντρια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Αρχιτεκτονικής Τοπίου Αθηνά Βιτοπούλου, «η πόλη αυτή έχει μεγάλη ιστορία και πολιτιστική κληρονομιά, αλλά δεν έχουμε αναδείξει τη φυσική πολιτιστική κληρονομιά της».

Η νοητή γραμμή και η υπόγεια διαδρομή του νερού

Τα τέσσερα δέντρα συνδέονται όχι μόνο συμβολικά αλλά και γεωγραφικά. Αν ενώσει κανείς τα σημεία τους, σχηματίζεται μια καμπύλη γραμμή που ακολουθεί την πορεία του παλιού χειμάρρου της Ροτόντας, ο οποίος ξεκινούσε από το Σέιχ Σου και κατέληγε στη θάλασσα κοντά στον Λευκό Πύργο. Η ύπαρξη αυτού του υδάτινου άξονα εξηγεί την επιβίωση των δέντρων μέσα σε τόσο πυκνά δομημένες περιοχές.

Η ομάδα του ΑΠΘ προτείνει έναν αστικό περίπατο που θα ενώνει τα τέσσερα πλατάνια, ακολουθώντας την κρυμμένη διαδρομή του νερού. Παράλληλα, εισηγείται την αναβίωση παλιών δημόσιων κρηνών, ώστε οι κάτοικοι και οι επισκέπτες να ανακαλύπτουν εκ νέου τη σχέση της πόλης με τα φυσικά της στοιχεία.

Η ασφυξία του τσιμέντου και η ανάγκη αναπνοής

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα περισσότερα από τα πλατάνια ασφυκτιούν μέσα στο τσιμέντο, καθώς οι ρίζες τους δυσκολεύονται να οξυγονωθούν και να απορροφήσουν νερό. Οι προτάσεις της έκθεσης επικεντρώνονται σε ήπιες παρεμβάσεις, όπως η δημιουργία διαπερατών επιφανειών γύρω από τους κορμούς, σημεία στάσης και νέες βρύσες για ανθρώπους και ζώα.

Η κ. Βιτοπούλου υπογραμμίζει ότι «το πλατάνι δεν είναι μόνο ένα δέντρο, αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα» που φιλοξενεί πλήθος οργανισμών, ενώ η αναπληρώτρια καθηγήτρια και διευθύντρια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Περιβαλλοντικού Αρχιτεκτονικού και Αστικού Σχεδιασμού Βενετία Τσακαλίδου σημειώνει πως «η Θεσσαλονίκη χρειάζεται πιο βιώσιμες και ανθεκτικές προσεγγίσεις στον αστικό σχεδιασμό».

Ένα πράσινο μέλλον για τη Θεσσαλονίκη

Η έκθεση «PlaneScapes | Τοπία Πλατάνων» διοργανώθηκε στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum και θα διαρκέσει έως την Πέμπτη 4 Ιουνίου. Στην ομάδα επιμέλειας και σχεδιασμού συμμετέχουν το μέλος ΕΔΙΠ του Τμήματος Γεωπονίας Δρ Ελένη Αθανασιάδου, η αρχιτέκτονας Ελευθερία Γαβριηλίδου και φοιτητές του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ.