Μ. Πικραμένος: Η έκφραση των δικαστών υπόκειται σε θεσμική ευθύνη

Ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλης Πικραμένος, κατά τον χαιρετισμό του στη γενική συνέλευση των μελών της Ένωσης Διοικητικών Δικαστών, τόνισε ότι «η ελευθερία της έκφρασης του δικαστή υφίσταται, αλλά ασκείται υπό το πρίσμα της θεσμικής ευθύνης». Ο πρόεδρος του ΣτΕ υπογράμμισε τη σημασία της δεοντολογίας και της αμεροληψίας των δικαστικών λειτουργών, ιδίως σε περιόδους κοινωνικής έντασης και αμφισβήτησης των θεσμών.

Όπως σημείωσε, «η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη δεν διαμορφώνεται μόνο στις δικαστικές αίθουσες, αλλά και στον δημόσιο χώρο, μέσα από τη συνολική στάση των λειτουργών της». Η αποστασιοποίηση από πολιτικές ή ιδεολογικές αντιπαραθέσεις και η προσεκτική χρήση του λόγου, πρόσθεσε, αποτελούν προϋπόθεση για τη διαφύλαξη της αμεροληψίας, τόσο πραγματικής όσο και φαινόμενης.

Η ελευθερία της έκφρασης και τα όρια της θεσμικής ευθύνης

Αναφερόμενος στο δικαίωμα έκφρασης των δικαστών, ο κ. Πικραμένος επισήμανε ότι «η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του δημοκρατικού πολιτεύματος και του κράτους δικαίου». Ωστόσο, όπως είπε, δεν μπορεί να είναι απεριόριστη, καθώς πρέπει να εξισορροπείται με την προστασία των δικαιωμάτων των άλλων, της κοινωνικής ειρήνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Τόνισε επίσης ότι στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή ο δημόσιος λόγος έχει αποκτήσει πρωτόγνωρη εμβέλεια, γεγονός που αυξάνει τόσο τη δύναμη όσο και τους κινδύνους της έκφρασης. «Η λέξη δεν είναι πλέον παροδική· παραμένει, αναπαράγεται, πολλαπλασιάζεται», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι αυτό ενισχύει την ανάγκη υπεύθυνης στάσης από όσους εκφράζονται δημόσια, και πρωτίστως από τους δικαστές.

Η δεοντολογία ως θεμέλιο της δικαστικής ανεξαρτησίας

Ο πρόεδρος του ΣτΕ υπογράμμισε ότι «η δεοντολογία λειτουργεί ως το ηθικό φίλτρο του λόγου», δίνοντας νόημα στην ελευθερία και όχι περιορίζοντάς την. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, όπως είπε, δεν κατοχυρώνεται μόνο συνταγματικά, αλλά καθημερινά μέσω της στάσης και της συμπεριφοράς του ίδιου του δικαστή.

Σύμφωνα με τον κ. Πικραμένο, ο δικαστής, παρότι πολίτης, οφείλει να έχει επίγνωση ότι ο δημόσιος λόγος του δεν είναι ουδέτερος και επηρεάζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Ο δημόσιος λόγος του δικαστή πρέπει να διέπεται από μέτρο, νηφαλιότητα και αυτοσυγκράτηση, όχι λόγω έλλειψης άποψης, αλλά επειδή η άποψή του έχει αυξημένο ειδικό βάρος.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος και οι προαγωγές στη Δικαιοσύνη

Αναφερόμενος στην επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος, ο πρόεδρος του ΣτΕ εξέφρασε την άποψη ότι η προεπιλογή υποψηφίων για προαγωγές από το ίδιο το δικαστικό σώμα δεν πρέπει να δεσμεύει το υπουργικό συμβούλιο, το οποίο έχει τον τελικό λόγο. Όπως εξήγησε, «αυτό σημαίνει αυτονόμηση της Δικαιοσύνης που εγκυμονεί κινδύνους για τη λειτουργία της αλλά και για τη Δημοκρατία».

Ο κ. Πικραμένος σημείωσε ότι η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση, η οποία προβλέπει γνωμοδότηση των Ολομελειών των Ανώτατων Δικαστηρίων πριν την απόφαση του υπουργικού συμβουλίου, διασφαλίζει τόσο τη δικαστική ανεξαρτησία όσο και τη λαϊκή κυριαρχία. Αντίθετα, η δέσμευση του υπουργικού συμβουλίου από τη σειρά των ψήφων των δικαστών θα οδηγούσε, όπως είπε, σε «ομαδοποιήσεις, εντάσεις και ενδεχομένως πολιτικοποίηση της Δικαιοσύνης».

Καταλήγοντας, προειδοποίησε ότι η πλήρης αυτονόμηση της Δικαιοσύνης θα αντέβαινε στο σύστημα εξισορροπήσεων και αλληλοελέγχων των εξουσιών που θεμελιώνει τη φιλελεύθερη Δημοκρατία.