Μπορεί ο Τραμπ να βγάλει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ;

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ, επικρίνοντας την άρνηση των ευρωπαϊκών χωρών να στείλουν πλοία για την άρση του αποκλεισμού στο Στενό του Χορμούζ, στο Ιράν. Η δήλωση αυτή εντείνει τη ρητορική του κατά της στρατιωτικής συμμαχίας, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις.

Παραμένει ασαφές αν ο Τραμπ μπορεί μονομερώς να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, καθώς αν και έχει λάβει σημαντικές αποφάσεις χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, αρκετές έχουν μπλοκαριστεί από τα αμερικανικά δικαστήρια.

Το συνταγματικό πλαίσιο

Το Σύνταγμα των ΗΠΑ προβλέπει ότι ο πρόεδρος μπορεί να συνάπτει συνθήκες με τη συμβουλή και τη συγκατάθεση της Γερουσίας, απαιτώντας πλειοψηφία δύο τρίτων των 100 γερουσιαστών. Ωστόσο, δεν υπάρχει ρητή πρόβλεψη για την αποχώρηση από μια συνθήκη, γεγονός που δημιουργεί νομικό κενό.

Η Συνθήκη του ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ, που ιδρύθηκε το 1949, αποτελεί βασικό πυλώνα της δυτικής ασφάλειας. Το Άρθρο 13 της Συνθήκης προβλέπει ότι κάθε μέλος μπορεί να αποχωρήσει ύστερα από προειδοποίηση ενός έτους προς την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία ενημερώνει τα υπόλοιπα μέλη. Μέχρι σήμερα, καμία χώρα δεν έχει αποχωρήσει από τη συμμαχία.

Η αμερικανική νομοθεσία

Το 2023, το Κογκρέσο ενέκρινε νόμο που απαγορεύει την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας. Ο νόμος εντάχθηκε στον ετήσιο Νόμο περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας (NDAA) του 2024.

Την τροπολογία εισηγήθηκαν ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Τιμ Κέιν και ο τότε Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής και νυν υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Ο νόμος απαγορεύει επίσης τη χρήση ομοσπονδιακών κονδυλίων για την αποχώρηση από τη συμμαχία.

Ο Ρούμπιο, που είναι και Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να επανεξετάσει τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ μετά τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Οι θέσεις του Τραμπ

Ο Τραμπ ασκεί σφοδρή κριτική στο ΝΑΤΟ εδώ και χρόνια. Το 2020, ο νομικός σύμβουλος του υπουργείου Δικαιοσύνης γνωμοδότησε ότι ο πρόεδρος διαθέτει την αποκλειστική εξουσία αποχώρησης από διεθνείς συνθήκες, χωρίς την ανάγκη έγκρισης του Κογκρέσου.

Έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου ανέφερε ότι, εάν υπάρξει δικαστική προσφυγή, η εκτελεστική εξουσία θα μπορούσε να επικαλεστεί τη γνωμοδότηση αυτή, υποστηρίζοντας ότι η τροπολογία του NDAA είναι αντισυνταγματική.

Σε συνέντευξή του στο Reuters, ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμμαχία, θέμα που θα περιλάβει στο διάγγελμά του προς το έθνος. Λίγο νωρίτερα, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ απέφυγε να επαναβεβαιώσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ.

Κατά τους αναλυτές, η έλλειψη δέσμευσης αποτελεί το βασικότερο πρόβλημα. Όπως σημείωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, «εάν ο πρόεδρος και ο στρατός δεν είναι δεσμευμένοι στο ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τότε δεν νομίζω ότι το Κογκρέσο μπορεί να κάνει πολλά για να το σταματήσει αυτό».

Τα επόμενα βήματα

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ο αρχηγός κράτους μπορεί να αποσυρθεί από συνθήκη εφόσον τηρηθούν οι διαδικασίες που ορίζει η ίδια η συνθήκη. Ωστόσο, το αμερικανικό νομικό πλαίσιο παραμένει ασαφές.

Προηγούμενοι πρόεδροι έχουν αποσυρθεί από συμφωνίες χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, όπως η αποχώρηση από τη συνθήκη «Ανοικτοί Ουρανοί» το 2020. Αν το ζήτημα οδηγηθεί στα δικαστήρια, η υπόθεση θα είναι δύσκολο να επιλυθεί, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ δεν έχει ποτέ εξετάσει υπόθεση αποχώρησης από διεθνή συνθήκη.