Αποκλείοντας επίσημα το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης ή εξωγενούς κακόβουλης παρεμβολής, αλλά με τη γενεσιουργό αιτία να παραμένει άγνωστη δημοσιεύθηκε εχθές το πόρισμα για το μπλακάουτ της 4ης Ιανουαρίου στο FIR Αθηνών.
Σε αντίθεση με τον επικοινωνιακό….θόρυβο των πρώτων ωρών, κι ενόσω οι επιβάτες παρέμεναν εγκλωβισμένοι στις αίθουσες αναμονής με τη χώρα μας να διασύρεται διεθνώς, ο «ψηφιακός θόρυβος» που αποτυπώνεται στο πόρισμα της επιτροπής διερεύνησης αποδίδεται στα απαρχαιωμένα συστήματα της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).
Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, το υφιστάμενο σύστημα επικοινωνιών φωνής (VCS), καθώς και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία, η οποία δεν υποστηρίζεται πλέον ούτε από τον κατασκευαστή, «χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας».
Μάλιστα, ο ΟΤΕ είχε ενημερώσει ήδη από το 2019 την ΥΠΑ ότι έπρεπε να έχει προχωρήσει άμεσα στη μετάβαση σε ευρυζωνική αρχιτεκτονική. Εδώ, το πόρισμα καταλογίζει ευθέως την ευθύνη μη αντικατάστασης με σύγχρονα συστήματα στην ΥΠΑ.
Βεβαίως, οι προειδοποιήσεις για τα γερασμένα συστήματα έπεφταν βροχή και από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, όμως συχνά από τις πολιτικές ηγεσίες αποδίδονταν σε συντεχνιακές λογικές.
Με ανακοίνωσή τους, εχθές αργά το βράδυ, τόνισαν ότι το πόρισμα δικαιώνει πλήρως τις καταγγελίες της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας όλα αυτά τα χρόνια, αποδίδοντας την ευθύνη για την «κατάντια» στην ΥΠΑ.
Συγχρόνως, εντοπίζουν διοικητικό αλαλούμ, πολύωρη καθυστέρηση στη διάγνωση της αιτίας και ανυπαρξία συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων στελεχών της Διοίκησης. Σημειώνοντας ότι «πέραν πάσης αμφισβήτησης, η απόφαση επιβολής zero rate ήταν αυτή που απέτρεψε μια ενδεχομένως πολύ χειρότερη εξέλιξη», προειδοποιούν ότι δεν μπορεί υπό αυτές τις συνθήκες να εξυπηρετηθεί η αυξημένη ζήτηση της κυκλοφορίας κατά την καλοκαιρινή περίοδο.
Λίγους μόλις μήνες πριν την έναρξη της θερινής περιόδου, το αδιέξοδο είναι εμφανές, ειδικά εάν αναλογιστεί κανείς τις μακρόσυρτες διαδικασίες του ελληνικού δημοσίου για την προμήθεια και εγκατάσταση συστημάτων. Οι συστάσεις πάντως του πορίσματος ανοίγουν τον δρόμο για fasttrack διαδικασίες και απευθείας αναθέσεις, αφού γίνεται λόγος περί επίσπευσης επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP (Voice over IP).
Άγνωστη και πάλι η αιτία
Από την αλληλουχία των γεγονότων, όπως αυτή περιγράφεται, τα οποία ξεκίνησαν να γίνονται αντιληπτά από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στις 8.58 το πρωί, προκύπτει ένα ντόμινο κατάρρευσης των συστημάτων επικοινωνίας.
Αρχικά η επικοινωνία με τα αεροσκάφη, την οποία δυσχέρανε περαιτέρω ο θόρυβος, αλλά και με τα κατά τόπους κέντρα ελέγχου, ενώ σίγασαν και τα λεγόμενα «γκρίζα τηλέφωνα» (standby). Έτσι η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μέσω του δημόσιου δικτύου του ΟΤΕ, οδηγώντας στην επιβολή zero rate.
Ήταν τέτοιο το εύρος του προβλήματος, που επηρεάστηκαν όλες οι διαθέσιμες συχνότητες, καθώς και οι εναλλακτικές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως «σωσίβιο», όχι μόνο στα κύρια αλλά και στα εφεδρικά συστήματα. Εν συνεχεία, οι επικοινωνίες εδάφους – εδάφους και οι γραμμές επικοινωνίας SUR αντιμετώπισαν παρόμοια προβλήματα «με κυκλώματα εκτός σύνδεσης για άγνωστους λόγους», όπως επισημαίνεται.
Η επιτροπή επιχειρώντας να αναλύσει τις γενεσιουργούς αιτίες του προβλήματος σημειώνει πως αιτία του ψηφιακού θορύβου ήταν ο αποσυγχρονισμός σε πλειάδα διατάξεων/διεπαφών που καταλήγουν στο ΚΕΠΑΘΜ στο Ελληνικό. Ειδικότερα, όμως, αποδίδει αυτόν τον αποσυγχρονισμό σε πληθώρα πιθανών λόγων, όπως αστάθεια υλικού, δυσλειτουργία ρολογιού χρονισμού, θερμικές παρενέργειες, βυθίσεις τροφοδοσίας.
Όμως, «η έλλειψη αρχείων καταγραφής λειτουργίας και ιχνηλάτησης σφαλμάτων κάνει αδύνατο τον εκ των υστέρων ακριβή προσδιορισμό». Αποστροφή που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ακριβής λόγος που δημιουργήθηκε αυτή η «μαύρη τρύπα» στις ελληνικές αερομεταφορές, δεν θα προσδιοριστεί ποτέ.
Την ίδια στιγμή, το πόρισμα επισημαίνει ότι όσο το περιστατικό ήταν σε εξέλιξη, διαπιστώθηκε καθυστέρηση στην ανίχνευση της δυσλειτουργίας, αποδίδοντάς τη στη έλλειψη end to end τηλεμετρίας και ιχνηλάτησης σφαλμάτων. Όπως αναφέρεται, η ΥΠΑ δεν διαθέτει καν τον εξοπλισμό ελέγχου που θα επέτρεπε να καταγραφούν, αναλυθούν και εκτιμηθούν τα πραγματικά δεδομένα του προβλήματος.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι «το κέντρο λειτουργίας δικτύου του ΟΤΕ έβλεπε τα κυκλώματα αυτά ως λειτουργικά», ενώ η συνεργασία μεταξύ των τεχνικών της ΥΠΑ και του ΟΤΕ απείχε παρασάγγας από τη βέλτιστη.
«Ο πρώτος παράγοντας είναι εγγενής αδυναμία της παρωχημένης τεχνολογίας που χρησιμοποιείται και δεν επιδέχεται σημαντικής βελτίωσης. Η συνεργασία όμως είναι κάτι που μπορεί και επιβάλλεται να βελτιωθεί δραστικά για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που δημιουργεί η παλαιότητα του συστήματος», αναφέρει η επιτροπή διερεύνησης.
Η ασφάλεια και η έλλειψη εποπτείας
Παρά τις διαρροές περί ύποπτων παρεμβολών, που αποδόθηκαν μάλιστα σε ανακοίνωση της ΥΠΑ, η οποία δεν διαμοιράστηκε όμως ποτέ επίσημα, οι ειδικοί, με βάση τα δεδομένα που προέκυψαν, δεν εντόπισαν ενδείξεις κυβερνοεπίθεσης ή κακόβουλης ενέργειας.
Υπογραμμίζεται, μάλιστα, ότι «η εξέλιξη του συμβάντος (αιφνίδια εκδήλωση – παρατεταμένη δυσλειτουργία – ταυτόχρονη καθολική αποκατάσταση) είναι συμβατή με τεχνική αστοχία υποδομής και όχι κυβερνοεπίθεση».
Το σημαντικό είναι ότι από τη διερεύνηση δεν διαπιστώθηκε ζήτημα αεροπορικής ασφάλειας υπό την έννοια της έκθεσης αεροσκαφών σε άμεσο ή έμμεσο κίνδυνο, με τους εργαζόμενους να τονίζουν στην ανακοίνωσή τους ότι χάρη στον επαγγελματισμό των ελεγκτών προσγειώθηκαν ασφαλώς τα αεροσκάφη.
Ακόμη, στην ανακοίνωσή τους, κάνουν λόγο για αστοχίες της διοίκησης της ΥΠΑ που προκάλεσαν καθυστέρηση στην υπογραφή της σύμβασης για τους πομποδέκτες VHF.
«Η διοίκηση έχει επίσης ευθύνη για τις επιλογές της στο θέμα της προμήθειας του VCRS του ΚΕΠΑΘΜ, για το οποίο πανηγύριζε σε πολλαπλά δελτία τύπου λέγοντας ότι
“επανεκκινεί” και προχωράει, κάτι που έχουμε καταγγείλει πολλές φορές ως μη αληθές. Πλέον η πραγματικότητα διαψεύδει την Διοίκηση της ΥΠΑ με τον πιο δραματικό τρόπο», αναφέρει χαρακτηριστικά η ΕΕΕΚΕ.
Κάνοντας λόγο για «εγκληματική επιμονή» της διοίκησης της ΥΠΑ στη διατήρηση των χωρητικοτήτων στο 100%, η ένωση ζητά την παρέμβαση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών για τη μείωση αυτών και τη διενέργεια εκτίμησης ασφαλείας.
Πάντως, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συστάσεις της επιτροπής διερεύνησης, που θυμίζουν…επικίνδυνα όσες ελλείψεις διαπιστώθηκαν στον σιδηρόδρομο μετά το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών.
Αρχικά, εντοπίζει δυσκολία επικοινωνίας μεταξύ των δύο εμπλεκόμενων ομάδων ως προς τα δίκτυα μεταφοράς δεδομένων, δηλαδή αυτής της ΥΠΑ με εκείνη του ΟΤΕ.
Ακόμη, καλεί τις δύο πλευρές να καταρτίσουν ειδικές διαδικασίες διαχείρισης κρίσεων και να εκπαιδεύσουν κατάλληλα τις ομάδες των τεχνικών τους ομάδων, διαπιστώνοντας έστω εμμέσως τον πανικό που επικράτησε κατά τη διάρκεια του σοβαρού συμβάντος.
Ζητά επίσης την προμήθεια και εγκατάσταση κατάλληλων συστημάτων τηλεμετρίας/τηλεχειρισμού, καθώς και υιοθέτηση κατάλληλων μηχανισμός για την άμεση διάγνωση προβλημάτων στις υφιστάμενες υποδομές.
Καλεί ακόμα την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων να ενισχύσει τη δυνατότητά της να εποπτεύει το ραδιοφάσμα, που χρησιμοποιείται για τις αεροναυτικές επικοινωνίες της ΥΠΑ, ώστε να συμβάλλει στον έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών.
Τέλος, υπογραμμίζει ότι πρέπει να εξεταστεί η μετεγκατάσταση του ΚΕΠΑΘΜ από το Ελληνικό σε κατάλληλο χώρα, ώστε να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη και ασφαλής παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας.
Πρόκειται για ένα διαχρονικό αίτημα και των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας προκειμένου για τη μεταφορά του από το Ελληνικό, όπου παραμένει ως σήμερα, εγγύτερα στο «Ελευθέριος Βενιζέλος».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
