Ομάν: Η στενή σχέση με το Ιράν και η αντίδραση του Τραμπ

Το Ομάν, επί μακρόν ο αδιαμφισβήτητος μεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, βρέθηκε πρόσφατα στο περιθώριο των εξελίξεων. Το σουλτανάτο απομακρύνθηκε από τον πρόεδρο Τραμπ από τις τελευταίες συνομιλίες, καθώς η Ουάσινγκτον θεώρησε ότι διατηρούσε υπερβολικά στενές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Αποκαλούμενο «η Ελβετία της Μέσης Ανατολής» λόγω της ουδετερότητάς του, το Ομάν είχε στηρίξει τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα του 2015, από την οποία ο Τραμπ αποχώρησε τρία χρόνια αργότερα. Η χώρα του Κόλπου, που μοιράζεται τα Στενά του Ορμούζ με το Ιράν, είχε συμβάλει καθοριστικά στις τότε διαπραγματεύσεις.

Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συνεννόηση με την Ισλαμική Δημοκρατία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αναφέρθηκε σε έξι χώρες που συμμετείχαν στις συνομιλίες, χωρίς ωστόσο να συμπεριλάβει το σουλτανάτο του Ομάν.

Η ουδετερότητα του Ομάν και η διπλωματική του ισορροπία

«Το μοντέλο του Ομάν βασίζεται πάντα στην τριγωνοποίηση, δηλαδή στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Τεχεράνη, την Ουάσινγκτον και τις χώρες του Κόλπου», δήλωσε ο Χισάμ Χέλγερ, αναλυτής του Royal United Services Institute του Λονδίνου. Όπως σημείωσε, αυτό που άλλαξε είναι η ανεκτικότητα της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι σε έναν συνομιλητή που επέλεξε να μην κατονομάσει το Ιράν όταν καταδίκασε τα πλήγματα στο έδαφός του και στην περιοχή, ενώ παράλληλα κατήγγειλε τους «παράνομους» αμερικανικούς βομβαρδισμούς.

Από τη μεσολάβηση στην αποστασιοποίηση

Το Ομάν έχει μακρά παράδοση ουδετερότητας, η οποία του επέτρεψε να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής σε κρίσιμες περιφερειακές συγκρούσεις. Ήταν η πρώτη χώρα του Κόλπου που υποδέχθηκε Ισραηλινό ηγέτη το 1994 και φιλοξένησε συνομιλίες μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας για τη σύγκρουση στην Υεμένη.

Μετά τη συμβολή του στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του 2015, το Ομάν διατήρησε διαμεσολαβητικό ρόλο και επί προεδρίας Τραμπ, αν και οι διαπραγματεύσεις διακόπτονταν συχνά λόγω αμερικανικών επιθέσεων στην Ισλαμική Δημοκρατία. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε καλέσει τότε τις ΗΠΑ να σταματήσουν τα πλήγματά τους, σημειώνοντας πως η Τεχεράνη δεν είχε άλλη «λογική επιλογή» από το να απαντήσει.

Στη συνέχεια, ο σουλτάνος Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ συνεχάρη τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ για τον διορισμό του ως ανώτατου ηγέτη, μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ κατά την ισραηλινοαμερικανική επίθεση. Μετά τα γεγονότα αυτά, το Πακιστάν, με τη στήριξη της Αιγύπτου, της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας, ανέλαβε ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, ενώ το Κατάρ ενίσχυσε τη δική του επιρροή.

Εντάσεις με την Ουάσινγκτον και νέες ισορροπίες

Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον «απομάκρυνε» τους Ομανούς από τη διαδικασία, θεωρώντας ότι επέδειξαν «διπροσωπία, σχεδόν σαν να ήταν υπάλληλοι των Ιρανών». Ο Τραμπ είχε μάλιστα απειλήσει ότι θα «συντρίψει» το Ομάν εάν επιχειρούσε, μαζί με το Ιράν, να ελέγξει τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο κυρώσεων κατά του Μουσκάτ, σε περίπτωση εφαρμογής συστήματος διοδίων με την Τεχεράνη για τον διάπλου της θαλάσσιας οδού. Αργότερα, διευκρίνισε ότι ο πρέσβης του Ομάν αρνήθηκε πως υπήρχαν τέτοιες προθέσεις.

Στο πλαίσιο της νέας ιρανοαμερικανικής συμφωνίας, το Ομάν και το Ιράν θα καθορίσουν, σε συνεννόηση με τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου, «τη μελλοντική διοίκηση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες εντός των Στενών», σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Η ουδετερότητα ως ασπίδα

Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Άλαν Έιρ εκτιμά ότι το Ομάν δεν πήρε θέση υπέρ κάποιας πλευράς και ότι η Ουάσινγκτον θα συνεχίσει να διατηρεί σχέσεις μαζί του, εφόσον το σουλτανάτο «μπορεί να της είναι χρήσιμο». Παρά την ένταση με τις ΗΠΑ, η στάση του Ομάν φαίνεται ότι το προστάτευσε από ιρανικά πλήγματα αντιποίνων.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ομάν υπέστη ελάχιστες επιθέσεις, ενώ το αεροδρόμιό του αποτέλεσε ασφαλές καταφύγιο για όσους προσπαθούσαν να διαφύγουν από τη σύγκρουση. Παράλληλα, τα λιμάνια του Σοχάρ και του Ντουκμ αποκτούν στρατηγική σημασία, καθώς προσφέρουν εναλλακτικές διαδρομές ναυσιπλοΐας εκτός των Στενών του Ορμούζ.