Η Σαλαμίνα, το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού, συνδέεται διαχρονικά με καθοριστικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού. Από τη ναυμαχία του 480 π.Χ. έως τα χρόνια της Επανάστασης, το νησί υπήρξε τόπος μνήμης, θρύλων και ανθρώπινων ιστοριών που καθρεφτίζουν την πορεία του ελληνισμού.
Η παράδοση θέλει τον Αισχύλο να μάχεται στη Σαλαμίνα όταν γεννιέται ο Ευριπίδης, συνδέοντας με ποιητικό τρόπο δύο κορυφαίους τραγικούς του 5ου αιώνα π.Χ. Ο Αισχύλος, εμπνευσμένος από τη νίκη των Ελλήνων, θα γράψει αργότερα τους «Πέρσες», την αρχαιότερη σωζόμενη τραγωδία με ιστορικό υπόβαθρο.
Αρχαιολογικά ευρήματα στη θέση Κανάκια μαρτυρούν ότι η Σαλαμίνα κατοικείται ήδη από τον 13ο αιώνα π.Χ., ως τμήμα του μυκηναϊκού βασιλείου. Η αδιάλειπτη παρουσία ζωής συνεχίζεται ακόμα και στους σκοτεινούς αιώνες του Βυζαντίου, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική σημασία του νησιού.
Κατά την Επανάσταση του 1821, η Σαλαμίνα αποκτά ξανά στρατηγικό ρόλο. Εδώ λειτουργεί το νοσοκομείο του Αγώνα και εδώ αναπαύεται ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, στον ναό του Αγίου Δημητρίου, όπου συνήθιζαν να εκκλησιάζονται οι αγωνιστές πριν από τις μάχες της Αττικής.
Το λοιμοκαθαρτήριο του Πειραιά και η νησίδα Άη Γιώργης
Στην είσοδο του λιμανιού της Σαλαμίνας, τα ερείπια του Άη Γιώργη θυμίζουν μια σκοτεινή σελίδα της ιστορίας. Η μικρή νησίδα, γνωστή άλλοτε ως «νησί των τρελών», λειτούργησε στις αρχές του 20ού αιώνα ως παράρτημα του Δρομοκαΐτειου, ενώ νωρίτερα, τον 19ο αιώνα, είχε χρησιμοποιηθεί ως λοιμοκαθαρτήριο.
Το 1864, έτος μεγάλης επιδημίας χολέρας, δημιουργήθηκε στον Άη Γιώργη υποδομή καραντίνας, καθώς η «καρδιά» της Ελλάδας ήταν ανοχύρωτη απέναντι στη νόσο. Το νησί αντικατέστησε το ανεπαρκές Λαζαρέτο του Κανθάρου στον Πειραιά, υποδεχόμενο ταξιδιώτες που έπρεπε να παραμείνουν απομονωμένοι.
Ο Ανδρέας Συγγρός, στα «Απομνημονεύματά» του, περιγράφει την εμπειρία του στο λοιμοκαθαρτήριο, όπου πέρασε τις ημέρες καραντίνας υπό ιδιαίτερες συνθήκες, χάρη στην οικονομική του επιφάνεια. Παρόμοια εμπειρία καταγράφει και η Πηνελόπη Δέλτα, η οποία παιδί ακόμη, το 1883, βρέθηκε εκεί με την οικογένειά της, λόγω της χολέρας στην Αλεξάνδρεια.
Η λειτουργία του λοιμοκαθαρτηρίου σταδιακά εγκαταλείπεται και, μετά τα μέσα του 20ού αιώνα, η Σαλαμίνα αφήνει πίσω της το βαρύ αυτό παρελθόν, ανοίγοντας νέο κεφάλαιο ανάπτυξης.
Το ησυχαστήριο του ποιητή Άγγελου Σικελιανού
Στη δυτική πλευρά του νησιού, απέναντι από τη Μονή Φανερωμένης, ο Άγγελος Σικελιανός βρίσκει το δικό του καταφύγιο. Στο σπίτι που του παραχωρεί η Μονή, περνά τα χρόνια της έμπνευσης και της δημιουργίας μαζί με τη σύζυγό του Άννα. Η γερμανική κατοχή διακόπτει τη γαλήνη τους, καθώς το σπίτι μετατρέπεται σε παρατηρητήριο των κατακτητών.
Μετά τον πόλεμο, το ζεύγος επιστρέφει και αποκαθιστά το ρημαγμένο ησυχαστήριο. Ωστόσο, η υγεία του ποιητή έχει επιβαρυνθεί και το 1950 επισκέπτεται για τελευταία φορά την αγαπημένη του Σαλαμίνα.
Ένας αδικημένος παράδεισος που αναγεννήθηκε
Η μεταπολεμική Αθήνα επεκτείνεται και οι ανάγκες της επιβαρύνουν το φυσικό περιβάλλον του Σαρωνικού. Για χρόνια, τα λύματα της πόλης διοχετεύονται ανεπεξέργαστα στη θάλασσα, μετατρέποντας την περιοχή Κερατσίνι – Ψυττάλεια – Σαλαμίνα σε εστία ρύπανσης.
Η κατάσταση αλλάζει ριζικά με τη δημιουργία του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων Ψυττάλειας το 1994, έργου συγχρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσα σε λίγα χρόνια, το θαλάσσιο οικοσύστημα ανακάμπτει, η θάλασσα καθαρίζει και η Σαλαμίνα αναδεικνύει ξανά την ιστορία και τις φυσικές της ομορφιές.
Από την εποχή των Μυκηναίων έως τη σύγχρονη περιβαλλοντική αναγέννηση, η Σαλαμίνα παραμένει ένας τόπος με βαθιά ιστορική μνήμη και ανεξάντλητη δυναμική, ένας παράδεισος που, παρά τις δοκιμασίες, δεν έπαψε ποτέ να αναγεννάται.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
