Η ψυχολογία στον αθλητισμό και στην καθημερινή άσκηση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο τόσο στην απόδοση όσο και στη συνολική ευεξία. Ο καθηγητής αθλητικής ψυχολογίας και Διευθυντής του Διεθνούς ΜΠΣ European Master in Sport and Exercise Psychology στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Αθανάσιος Παπαϊωάννου, επισημαίνει τη σημασία της ψυχικής κατάστασης με βάση επιστημονικές μελέτες του τμήματος. Ο ίδιος συντονίζει ευρωπαϊκό πρόγραμμα που στοχεύει στην προαγωγή της άσκησης, την υγιεινή διατροφή, τη μείωση του χρόνου στα κινητά και τη βελτίωση του ύπνου.
Σύμφωνα με τις μελέτες, τα ελληνόπουλα εμφανίζουν υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας. Ο κ. Παπαϊωάννου αναφέρει στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων: «Φταίει η μεγάλη μείωση της σωματικής δραστηριότητας και η αλλαγή διατροφικών συνηθειών, κυρίως της μεσογειακής δίαιτας. Σ' αυτά συμβάλουν και η αύξηση του στρες, της κατάθλιψης και ίσως κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες που επιτείνουν όλα τα προηγούμενα».
Όπως εξηγεί, τα παιδιά από φτωχές ή μονογονεϊκές οικογένειες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στο να υιοθετήσουν υγιείς συμπεριφορές, ενώ η εξαφάνιση των ανοιχτών χώρων άθλησης επιδεινώνει το πρόβλημα. Οι γονείς, τονίζει, δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι για το πώς να εντάξουν τον αθλητισμό στην καθημερινότητα των παιδιών, παρότι είναι αποδεδειγμένο ότι η άσκηση βελτιώνει τόσο τη σχολική απόδοση όσο και τις κοινωνικές δεξιότητες.
«Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στις ηλικίες 6-18 ετών οι νέοι χρειάζονται μία ώρα άσκηση καθημερινά», σημειώνει ο κ. Παπαϊωάννου, προσθέτοντας πως «το “νους υγιής εν σώματι υγιεί” παραμένει μόνο στα χαρτιά».
Η επίδραση της ψυχολογίας στην απόδοση
Αναφορικά με το αν η κακή ψυχολογία επηρεάζει αρνητικά την άσκηση, ο κ. Παπαϊωάννου απαντά: «Πολλές φορές οι αθλητές έχουν δίκιο όταν αποδίδουν την κακή τους επίδοση στην κακή ψυχολογία. Η κακή διάθεση και το στρες επηρεάζουν και τη διατροφή μας». Όπως εξηγεί, τα αρνητικά συναισθήματα επιδρούν σε κρίσιμες νοητικές λειτουργίες, όπως η προσοχή και η αυτοσυγκέντρωση, με αποτέλεσμα να μειώνεται η απόδοση.
Ο ρόλος των αθλητικών ψυχολόγων, υπογραμμίζει, είναι να βοηθούν τους αθλούμενους να μετατρέπουν τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές και να ελέγχουν τα συναισθήματά τους, ώστε να διατηρούν «καθαρό μυαλό» πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την άσκηση.
Η άσκηση ως ασπίδα απέναντι στο άγχος
Αναφερόμενος στα οφέλη της άσκησης για την ψυχική υγεία, ο κ. Παπαϊωάννου σημειώνει: «Η άσκηση έχει θετικές επιδράσεις σε ενδορφίνες αλλά και σε νευροδιαβιβαστές στον εγκέφαλο, όπως και στην αυτοπεποίθηση και στις κοινωνικές δεξιότητες». Έτσι, αυξάνεται η χαρούμενη διάθεση και μειώνονται τα αρνητικά συναισθήματα όπως το άγχος.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει τα οφέλη της άσκησης στην ψυχική υγεία και τη συστήνει όχι μόνο ως μέσο χαλάρωσης, αλλά και ως θεραπευτική πρακτική για ψυχικές ασθένειες, όπως η κατάθλιψη και το άγχος. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, οι άνθρωποι με αυξημένο άγχος έχουν μικρότερη πιθανότητα να ασκηθούν.
Ο κ. Παπαϊωάννου καταλήγει ότι οι γιατροί θα πρέπει να «συνταγογραφούν» άσκηση στο πλαίσιο θεραπειών για σωματικά και ψυχικά προβλήματα, όπως συμβαίνει ήδη σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, προκειμένου να ενισχυθεί η συνολική υγεία και ποιότητα ζωής των πολιτών.