Αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα επέδειξε η αγορά πετρελαίου κατά τη διάρκεια των τριών μηνών που κράτησαν οι εχθροπραξίες μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν με την αγορά να εκτιμά ότι ακόμη και σε περίπτωση νέας αποτυχίας των διαπραγματεύσεων η τιμή του αργού δύσκολα θα ξεπεράσει το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων ανά βαρέλι.
Δεν εμφανίζεται, ωστόσο, εξίσου αισιόδοξη για το φυσικό αέριο, το οποίο θεωρείται πολύ πιο ευάλωτο από το πετρέλαιο, καθώς πρόκειται για προϊόν με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά, περιορισμένες δυνατότητες αποθήκευσης και σημαντικά μεγαλύτερες δυσκολίες μεταφοράς και ανακατεύθυνσης των ροών.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου αλλά και μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από το Κατάρ.
Πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν και κλείσουν τα Στενά, οι τιμές του πετρελαίου είχαν αρχίσει να κινούνται ανοδικά, ενώ κατά τη διάρκεια της κορύφωσης των συγκρούσεων το Brent ξεπέρασε μόνο για λίγο τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Παρόλα αυτά, οι τιμές παρέμειναν χαμηλότερες από εκείνες που είχαν καταγραφεί το 2022, ενώ ιστορικά έχουν υπάρξει περίοδοι κατά τις οποίες το πετρέλαιο ξεπέρασε ακόμη και τα 150 δολάρια χωρίς να υπάρχει κίνδυνος αποκλεισμού των Στενών.
Ωστόσο, μετά την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ οι τιμές τόσο του πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου έχουν σημειώσει κατακόρυφη πτώση.
Χθες, Πέμπτη, το Brent διαπραγματευόταν λίγο κάτω από τα 80 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 12% σε σχέση με μία εβδομάδα νωρίτερα, ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο (TTF) κινούταν σε επίπεδα λίγο πάνω από τα 40 ευρώ ανά μεγαβατώρα, μειωμένο κατά περίπου 20%.
Γιατί το πετρέλαιο άντεξε την κρίση
Στο ερώτημα γιατί το πετρέλαιο άντεξε την κρίση, πηγές της αγοράς με πολύ καλή γνώση του θέματος σημειώνουν ότι η απάντηση βρίσκεται στη θεαματική μεταβολή του παγκόσμιου ενεργειακού χάρτη, με τις ΗΠΑ να έχουν μετατραπεί σε ενεργειακή υπερδύναμη.
Μέσα σε λίγα χρόνια, η αμερικανική παραγωγή αυξήθηκε από περίπου 5,5-6 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχεδόν 20 εκατ., έχοντας ως αποτέλεσμα, οι εισαγωγές από τον Αραβικό Κόλπο να περιοριστούν δραστικά, από περίπου 7,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε μόλις 500.000, καθιστώντας σχεδόν αμελητέο το εμπόριο πετρελαίου μεταξύ των ΗΠΑ και της περιοχής του Περσικού Κόλπου.
Αξίζει να σημειωθεί πως τα φορτία που δεν κατευθύνονται πλέον στις ΗΠΑ απορροφώνται κυρίως από την Ασία, με βασικούς αποδέκτες την Κίνα και την Ινδία.
Ωστόσο, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ευελιξία της αγοράς, καθώς σημαντικές ποσότητες αργού ακολούθησαν άλλη όδευση μέσω εναλλακτικών αγωγών από τη Σαουδική Αραβία (περίπου 7 εκατ. βαρέλια) και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (1,5-2 εκατ. βαρέλια), ενώ ένα μικρό ποσοστό πλοίων συνέχισε να διέρχεται από τα Στενά είτε πληρώνοντας ακριβότερα διόδια είτε αναλαμβάνοντας το ρίσκο της βύθισης.
Έτσι, το πραγματικό έλλειμμα περιορίστηκε στα 6-9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, πολύ χαμηλότερα από το θεωρητικό επίπεδο των περίπου 20 εκατ. βαρελιών.
Ο καθοριστικός ρόλος των στρατηγικών αποθεμάτων
Ένας ακόμη λόγος που δεν εκτοξεύθηκαν οι τιμές ήταν η ύπαρξη τεράστιων στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
Η Κίνα επένδυσε την τελευταία δεκαετία σε αποθηκευτικές εγκαταστάσεις συνολικής δυναμικότητας περίπου 1,3 δισ. βαρελιών, επίπεδο αντίστοιχο με το σύνολο των στρατηγικών αποθεμάτων του υπόλοιπου κόσμου.
Μάλιστα, πριν από την κρίση είχε ενισχύσει περαιτέρω τα αποθέματά της, αγοράζοντας μεγάλες ποσότητες, μεταξύ άλλων, και ιρανικό πετρέλαιο σε σημαντικά μειωμένες τιμές, εκμεταλλευόμενη τις κυρώσεις των χωρών της Δύσης στο Ιράν.
Έτσι, την περίοδο που οι διεθνείς τιμές ξεπερνούσαν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, η Κίνα αξιοποιούσε πετρέλαιο που είχε αποκτηθεί ακόμη και στη μισή τιμή, περιορίζοντας τις επιπτώσεις στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα.
Εκτιμάται μάλιστα ότι χωρίς τα στρατηγικά αποθέματα, η διεθνής τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να είχε εκτοξευθεί ακόμη και στα 250 δολάρια ανά βαρέλι.
Δύσκολη εξίσωση το φυσικό αέριο
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο δεν διαθέτει αντίστοιχη ευελιξία. Το μεγαλύτερο μέρος του LNG που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ προέρχεται από το Κατάρ, το οποίο αντιστοιχεί σε περίπου 18%-19% της παγκόσμιας παραγωγής.
Στην περίπτωσή του δεν υπάρχουν επαρκείς εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς ούτε εκτεταμένες δυνατότητες αποθήκευσης και αυτό έχεις ως αποτέλεσμα, οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα να μεταφράζονται πολύ γρηγορότερα σε αυξήσεις τιμών.
Έτσι, κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι τιμές του TTF σχεδόν διπλασιάστηκαν, από περίπου 30 ευρώ στα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Πηγές της αγοράς εξηγούν πως το κόστος μεταφοράς του φυσικού αερίου είναι σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με το πετρέλαιο, καθώς η αγορά παραμένει λιγότερο παγκοσμιοποιημένη και δε διαθέτει υποδομές για την διαχείριση ή την αποθήκευσή του.
Η ανησυχία παραγόντων της αγοράς εστιάζεται στη ζημιά που έχει προκληθεί σε εγκαταστάσεις παραγωγής LNG στο Κατάρ, καθώς ορισμένες μονάδες ενδέχεται να παραμείνουν εκτός λειτουργίας για 3 έως 5 χρόνια, μειώνοντας κατά 10%-15% τις διαθέσιμες ποσότητες ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα αποκατασταθεί πλήρως.
Το κόστος της έλλειψης αποθηκών φυσικού αερίου
Εκείνο που επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς είναι πως η κρίση αυτή επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας και ειδικότερα της αποθήκευσης φυσικού αερίου, στην οποία, ομολογουμένως, δεν έχουμε επενδύσει.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν, συχνά αποφεύγεται το πολιτικό κόστος μικρών επιβαρύνσεων σε περιόδους ηρεμίας για τη δημιουργία υποδομών ασφαλείας, όμως όταν ξεσπούν κρίσεις, το κόστος που τελικά καλούνται να πληρώσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις είναι πολλαπλάσιο.
Στην Ελλάδα, η απουσία υπόγειας αποθήκης φυσικού αερίου, όπως εκείνης που είχε συζητηθεί να γίνει πριν από 10 χρόνια στην Καβάλα, θεωρείται ότι στέρησε από τη χώρα ένα σημαντικό εργαλείο εξομάλυνσης των τιμών τόσο κατά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία όσο και κατά την πρόσφατη γεωπολιτική αναταραχή.
Τα ελληνικά διυλιστήρια ανθεκτικά απέναντι στην κρίση
Παρά την παγκόσμια κρίση, η χώρα μας δεν αντιμετώπισε προβλήματα στον εφοδιασμό της, καθώς η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και η ευελιξία των διυλιστηρίων αποτελούν σήμερα την κύρια «ασπίδα» απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις.
Στη χώρα λειτουργούν τέσσερα διυλιστήρια, τρία της HelleniQ Energy σε Ασπρόπυργο, Ελευσίνα και Θεσσαλονίκη και ένα της Motor Oil στους Αγίους Θεοδώρους, τα οποία τηρούν υποχρεωτικά αποθέματα ασφαλείας τριών μηνών, όπως προβλέπει η ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία.
Η έγκαιρη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού αποδείχθηκε καθοριστική. Το 2025 η HelleniQ Energy εισήγαγε αργό πετρέλαιο από Καζακστάν, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο, Λιβύη, Νορβηγία, αλλά και από ΗΠΑ και Δυτική Αφρική.
Η στρατηγική αυτή, σε συνδυασμό με τη συμμόρφωση εδώ και καιρό με τις διεθνείς κυρώσεις προς Ρωσία και Ιράν, φαίνεται πως «θωράκισε» την εταιρεία πριν από την κλιμάκωση της κρίσης.
Αντίστοιχα, η Motor Oil μηδένισε την κατά 75% εξάρτησή της από το ιρακινό πετρέλαιο, στρεφόμενη σε προμήθειες από τις ΗΠΑ, τη Βόρεια Θάλασσα, τη Λιβύη, την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία.
Αυτό, όμως, που έχει τη σημασία του πέρα από τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού, είναι ότι οι επενδύσεις των τελευταίων ετών επέτρεψαν στα ελληνικά διυλιστήρια να επεξεργάζονται διαφορετικούς τύπους αργού, γεγονός που αύξησε τη ευελιξία τους, ειδικά σε μία κρίσιμη περίοδο όπως αυτή που διανύσαμε.
Οι προοπτικές για το δεύτερο εξάμηνο
Πηγές από τον κλάδο της διύλισης εκτιμούν πως, ακόμη και σε περίπτωση νέας επιδείνωσης των σχέσεων ΗΠΑ–Ιράν, το πιθανότερο σενάριο είναι το Brent να κινηθεί στην περιοχή των 90-95 δολαρίων ανά βαρέλι, με πολύ μικρές πιθανότητες να υπερβεί τα 100 δολάρια.
Για το φυσικό αέριο, όμως, οι προοπτικές είναι πιο αβέβαιες, καθώς οι περιορισμοί στην παραγωγή LNG, η εποχική αύξηση της ζήτησης και η έλλειψη επαρκών αποθηκευτικών υποδομών δημιουργούν προϋποθέσεις για νέες πιέσεις στις τιμές.
Όπως σημειώνουν, η Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη, καθώς περίπου το 38% του ενεργειακού της μείγματος εξακολουθεί να βασίζεται στα πετρελαιοειδή και το 97% του πετρελαίου που καταναλώνει προέρχεται από εισαγωγές.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
