Πασχαλινά έθιμα σε Δωδεκάνησα και Κυκλάδες

Με βαθιά ριζωμένα πασχαλινά έθιμα που χάνονται στους αιώνες, οι κάτοικοι των Δωδεκανήσων και των Κυκλάδων γιορτάζουν και φέτος το Πάσχα, τηρώντας τις παραδόσεις με ευλάβεια. Από νησί σε νησί οι συνήθειες διαφέρουν, ωστόσο παντού κυριαρχεί το ίδιο πνεύμα πίστης και συλλογικότητας που περνά από γενιά σε γενιά.

Στα περισσότερα νησιά, το πασχαλινό τραπέζι δεν περιλαμβάνει τον κλασικό οβελία στη σούβλα αλλά αρνί ή κατσίκι στο φούρνο, γεμιστό με ρύζι, μυρωδικά και εντόσθια. Στη Ρόδο το φαγητό αυτό ονομάζεται «καππαμάς» και ετοιμάζεται τη Λαμπρή Δευτέρα, ενώ σε άλλα νησιά λέγεται «Λαμπριώτης».

Η πορεία της Παναγιάς Σκιαδενής στη Ρόδο

Ξεχωριστή θέση στις ροδίτικες παραδόσεις κατέχει η περιφορά της εικόνας της Παναγιάς Σκιαδενής, η οποία μεταφέρεται από τη Ρόδο στη Χάλκη και σε δώδεκα χωριά του νησιού. Όπως περιγράφει ο κάτοικος Γιάννης Ηρακλείδης, το τελετουργικό αυτό χρονολογείται από τη Βυζαντινή εποχή και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής ταυτότητας.

Η εικόνα ξεκινά το ταξίδι της κατά τη Σαρακοστή και περνά από χωριά όπως ο Μονόλιθος, τα Σιάννα, η Κατταβιά, το Βάτι και το Γεννάδι, συνοδευόμενη από πλήθος πιστών. Το οδοιπορικό ολοκληρώνεται στη Μεσαναγρό, όπου μετά από λιτανείες και παρακλήσεις, η εικόνα επιστρέφει στη Μονή Σκιάδι, κλείνοντας τον ετήσιο κύκλο της περιοδείας.

Πασχαλινά έθιμα σε Δωδεκάνησα και Κυκλάδες

Στο χωριό Ασκληπιό της Ρόδου, οι νέοι «τιμωρούν» με χιούμορ όσους δεν προσέρχονται στην Ανάσταση, ενώ στην ίδια εκκλησία διατηρείται το έθιμο των «ιδιόκτητων θρονιών», που κληροδοτούνται από πατέρα σε γιο. Στην Κάλυμνο, η Ανάσταση συνοδεύεται από εκρήξεις δυναμίτη, ενώ στην Πάτμο η «τελετή του Νιπτήρα» προσελκύει πλήθος επισκεπτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Στη Σύμη, το Πάσχα έχει έντονο χρώμα, με εκρηκτικά και φωτοβολίδες να φωτίζουν τον ουρανό, ενώ οι πιστοί προσκυνούν στους επτά επιταφίους του νησιού. Στην Αστυπάλαια, κυριαρχούν τα γαλακτοκομικά και τα «Λαζαράκια», ενώ στη Λέρο οι κάτοικοι τιμούν τους νεκρούς τους τη Μεγάλη Παρασκευή και αναβιώνουν το έθιμο των «κλημάτων».

Στη Χάλκη, οι «ξυπνητάδες» περνούν από τα σπίτια για να καλέσουν τους κατοίκους στην εκκλησία, ενώ το παραδοσιακό γεμιστό αρνί ψήνεται σε σφραγισμένους ξυλόφουρνους. Στην Κάρπαθο, οι γυναίκες φορούν πένθιμες ενδυμασίες τη Μεγάλη Εβδομάδα, ενώ στην Κω τα παιδιά δημιουργούν αυτοσχέδιες κροτίδες για το «Χριστός Ανέστη».

Η Κάσος φημίζεται για τα κασιώτικα ντολμαδάκια και το πανηγύρι του Αϊ-Γιώργη, ενώ στη Νίσυρο η Ανάσταση συνοδεύεται από το έθιμο των «θρονιών» και τον «πόλεμο» με βεγγαλικά. Στη Σύρο, Ορθόδοξοι και Καθολικοί γιορτάζουν από κοινού, δημιουργώντας μοναδική ατμόσφαιρα στην πλατεία Μιαούλη.

Πάσχα στις Κυκλάδες: Νάξος, Φολέγανδρος, Δονούσα και Κουφονήσια

Στη Νάξο, το έθιμο της «Κούνιας» και τα «Λαζαράκια» συνεχίζουν να τηρούνται, ενώ η Μεγάλη Παρασκευή φωτίζεται από τα «Φωτισμένα Καλάμια» στις Εγγαρές. Στη Φολέγανδρο, οι κάτοικοι ασπρίζουν τα σοκάκια και υποδέχονται την εικόνα της Παναγίας με λιτανείες και κεράσματα σε κάθε σπίτι.

Στη Δονούσα, το Πάσχα χαρακτηρίζεται από το γεμιστό κατσίκι και το «πασκιάτικο», έθιμο μνήμης για τους εκλιπόντες. Το κάψιμο του Ιούδα στην παραλία σηματοδοτεί το τέλος των εορτασμών με γλέντι και πυροτεχνήματα. Στα Κουφονήσια, η περιφορά του Επιταφίου και το συγκινητικό μοιρολόι της Παναγίας τη Μεγάλη Πέμπτη δημιουργούν κατανυκτική ατμόσφαιρα που συγκεντρώνει όλους τους κατοίκους του νησιού.