Κάθε φορά που προκύπτει μια υπόθεση γύρω από έναν δημόσιο οργανισμό, η συζήτηση κινείται σχεδόν αυτόματα προς τα ίδια σημεία: ευθύνες, πρόσωπα, διαδικασίες, έλεγχοι.
Και συνήθως, κάπου στη διαδρομή, εμφανίζεται και η λέξη «τεχνολογία».
Σαν μια πιθανή λύση. Σαν κάτι που, αν υπήρχε περισσότερο ή λειτουργούσε καλύτερα, ίσως να είχε αποτρέψει το πρόβλημα.
Η περίπτωση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελεί εξαίρεση.
Αν όμως δει κανείς πιο προσεκτικά τέτοιες περιπτώσεις, προκύπτει ένα ερώτημα που αξίζει να σταθεί λίγο παραπάνω: είναι πράγματι πρόβλημα τεχνολογίας; Ή είναι κάτι βαθύτερο;
Τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό Δημόσιο έχει κάνει σημαντικά βήματα στον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Υπάρχουν πλατφόρμες, υπάρχουν συστήματα, υπάρχουν δεδομένα που πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχαν ή δεν ήταν προσβάσιμα.
Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.
Αλλά η ύπαρξη τεχνολογίας δεν σημαίνει απαραίτητα και σωστή λειτουργία. Γιατί η τεχνολογία δεν λειτουργεί σε κενό. Λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα διαδικασιών, αποφάσεων και ευθυνών.
Και αν αυτό το σύστημα έχει προβλήματα, η τεχνολογία δεν τα λύνει — συχνά απλώς τα μεταφέρει σε ψηφιακή μορφή.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδεικνύονται σε τέτοιες περιπτώσεις είναι η σχέση μεταξύ δεδομένων και αποφάσεων.
Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν δεδομένα.
Το ερώτημα είναι: πώς χρησιμοποιούνται; Υπάρχει σαφήνεια στο ποιος τα ελέγχει; Υπάρχει διαδικασία για το πότε ενεργοποιείται ένας έλεγχος; Υπάρχει ευθύνη όταν κάτι δεν λειτουργεί όπως πρέπει;
Αν αυτά δεν είναι ξεκάθαρα, τότε ακόμα και το πιο σύγχρονο σύστημα δεν αρκεί.
Γιατί η τεχνολογία μπορεί να εντοπίσει μοτίβα. Αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ευθύνη.
Ένα δεύτερο σημείο που αξίζει να δούμε είναι η πολυπλοκότητα.
Οι δημόσιοι οργανισμοί — και ειδικά όσοι διαχειρίζονται μεγάλα προγράμματα και κεφάλαια — λειτουργούν μέσα σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο πλαίσιο.
Κανονισμοί, εγκρίσεις, πολλαπλά επίπεδα ελέγχου.
Αυτή η πολυπλοκότητα δεν είναι πάντα λάθος. Σε πολλές περιπτώσεις είναι απαραίτητη.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η πολυπλοκότητα δεν συνοδεύεται από σαφήνεια.
Όταν δεν είναι ξεκάθαρο: ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει, ποιος είναι υπεύθυνος. Τότε δημιουργείται ένα κενό.
Και σε αυτό το κενό, η τεχνολογία δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Υπάρχει επίσης μια πιο βαθιά διάσταση που συνδέεται με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Συχνά τον αντιμετωπίζουμε ως έργο.
Κάτι που έχει αρχή, μέση και τέλος. Επιλέγουμε ένα σύστημα, το υλοποιούμε, το θέτουμε σε λειτουργία. Και θεωρούμε ότι έχουμε «εκσυγχρονιστεί».
Στην πράξη, όμως, ο μετασχηματισμός δεν είναι έργο. Είναι αλλαγή τρόπου λειτουργίας.
Και αυτή η αλλαγή δεν συμβαίνει αυτόματα επειδή εγκαταστάθηκε ένα σύστημα. Συμβαίνει όταν αλλάζει ο τρόπος που παίρνονται οι αποφάσεις, ο τρόπος που γίνεται ο έλεγχος, ο τρόπος που αποδίδεται η ευθύνη.
Η περίπτωση του ΟΠΕΚΕΠΕ — όπως και άλλες παρόμοιες — δεν αναδεικνύει απλώς ένα μεμονωμένο πρόβλημα.
Αναδεικνύει ένα μοτίβο.
Ότι επενδύουμε στην τεχνολογία, αλλά δυσκολευόμαστε να αλλάξουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί. Ότι δημιουργούμε εργαλεία, αλλά δεν επανασχεδιάζουμε πλήρως τη χρήση τους. Ότι περιμένουμε από τα συστήματα να λύσουν προβλήματα που στην πραγματικότητα είναι οργανωτικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία δεν έχει ρόλο. Αντίθετα, είναι απαραίτητη. Αλλά δεν είναι αρκετή.
Για να λειτουργήσει, χρειάζεται κάτι που δεν αγοράζεται και δεν εγκαθίσταται: σαφήνεια, ευθύνη και ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων.
Ίσως, τελικά, η πιο χρήσιμη ερώτηση δεν είναι «τι σύστημα λείπει». Αλλά: αν είχαμε όλα τα σωστά συστήματα, θα λειτουργούσαν διαφορετικά τα πράγματα; Ή θα συνεχίζαμε να βλέπουμε τα ίδια μοτίβα, απλώς μέσα από πιο σύγχρονα εργαλεία;
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν αποτυγχάνει όταν δεν υπάρχει τεχνολογία.
Αποτυγχάνει όταν η τεχνολογία καλείται να λειτουργήσει μέσα σε ένα πλαίσιο που δεν έχει αλλάξει.
Και αυτό είναι κάτι που δεν αφορά μόνο το Δημόσιο. Αφορά συνολικά τον τρόπο που προσεγγίζουμε την αλλαγή.
Insights shaped by experience, shared with curiosity.
*Ο κ. Γιώργος Λουτριανάκης είναι CEO, PlusHorizon.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
