Η συζήτηση για την ανάγκη μετασχηματισμού του παραγωγικού υποδείγματος της ελληνικής οικονομίας και την ενίσχυση της διεθνούς της ανταγωνιστικότητας βρίσκεται σταθερά στο προσκήνιο.
Παρά τη δεδομένη πρόοδο, η ελληνική μεταποίηση και η βιομηχανία συνολικά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δομικά εμπόδια που επιβραδύνουν την αναπτυξιακή τους δυναμική.
Ένα από τα πιο κρίσιμα, αλλά συχνά υποτιμημένα, εργαλεία άσκησης βιομηχανικής πολιτικής είναι ο τρόπος με τον οποίο το φορολογικό σύστημα αντιμετωπίζει τις επενδύσεις σε πάγιο εξοπλισμό.
Η πρόσφατη μελέτη του Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ) του ΕΜΠ που χρηματοδοτήθηκε από τον Σύνδεσμο Βιομηχανιών Στερεάς Ελλάδας (ΣΒΣΕ) αναδεικνύει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο των αποσβέσεων στην Ελλάδα λειτουργεί μάλλον ως τροχοπέδη, στερώντας πολύτιμη ρευστότητα από τις επιχειρήσεις ακριβώς τη στιγμή που τη χρειάζονται περισσότερο: στα πρώτα έτη μιας επένδυσης.
Το επενδυτικό κενό και το ελληνικό παράδοξο
Την περίοδο 2019-2024, οι επενδύσεις στην Ελλάδα (Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου) κατέγραψαν μια εντυπωσιακή άνοδο της τάξης του +60,3% σε σταθερές τιμές, έναντι μόλις 0,3% στη ζώνη του ευρώ.
Αν και ο μεταφορικός, ο κατασκευαστικός και ο μηχανολογικός εξοπλισμός αποτέλεσαν τους κύριους μοχλούς αυτής της ανάπτυξης, η πλήρης κάλυψη του επενδυτικού κενού που κληροδότησε η περασμένη δεκαετία απαιτεί τη διατήρηση και ενίσχυση αυτής της τάσης με ακόμη υψηλότερους ρυθμούς.
Εδώ όμως ανακύπτει ένα σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τη χώρα μας. Στην Ελλάδα, ο υπολογισμός των φορολογικών αποσβέσεων γίνεται αποκλειστικά με τη σταθερή μέθοδο και με συντελεστές που κυμαίνονται από 4% έως 20%.
Ειδικά για τα μηχανήματα και τον μηχανολογικό εξοπλισμό (βάσει του Ν. 4172/2013), ο συντελεστής είναι στο 10%. Αυτό σημαίνει ότι μια επιχείρηση χρειάζεται υποχρεωτικά 10 έτη για να αποσβέσει πλήρως μια παραγωγική επένδυση, ανεξάρτητα από την πραγματική ωφέλιμη ζωή ή την τεχνολογική απαξίωση του μηχανήματος.
Το ελληνικό κράτος έχει θεσπίσει βέβαια ορισμένα κίνητρα, όπως οι υπερ-εκπτώσεις για δαπάνες Έρευνας & Ανάπτυξης (Ε&Α) ή οι υπερ-αποσβέσεις για επενδύσεις πράσινης μετάβασης και κλιματικής αλλαγής (Ν. 4936/2022, Ν. 5162/2024).
Ωστόσο, αυτά δεν επικεντρώνονται στην κλιμακούμενη παραγωγική δραστηριότητα. Το δικαίωμα επιταχυνόμενης απόσβεσης με διπλασιασμό του συντελεστή στο 20% (απόσβεση σε 5 έτη) «ξεκλειδώνει» ουσιαστικά μόνο μέσω του αυστηρού καθεστώτος των Στρατηγικών Επενδύσεων (Ν. 4864/2021).
Όμως, τα εξαιρετικά υψηλά κατώφλια προϋπολογισμού (άνω των 15, 20 ή 40 εκατ. ευρώ) και άλλες συνοδευτικές απαιτήσεις σημαντικού «αντικτύπου» στην οικονομία αφήνουν ουσιαστικά εκτός τη συντριπτική πλειονότητα των μικρομεσαίων μεταποιητικών επιχειρήσεων της χώρας.
Τι εφαρμόζει ο υπόλοιπος κόσμος
Η διεθνής πρακτική κινείται σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση καθώς οι περισσότερες αναπτυγμένες οικονομίες αντιμετωπίζουν τις επιταχυνόμενες αποσβέσεις ως ένα οριζόντιο εργαλείο ενίσχυσης της βιομηχανίας τους.
Το μέτρο έχει υιοθετηθεί από περισσότερες από 40 χώρες παγκοσμίως, με τη στήριξη διεθνών οργανισμών (ΔΝΤ, ΟΟΣΑ, Tax Foundation).
Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της Σύστασης 2025/1307 για το Clean Industrial Deal, προτρέπει τα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν ταχύτερες αποσβέσεις, αναγνωρίζοντας ότι τα φορολογικά κίνητρα που βασίζονται στις δαπάνες είναι πολύ πιο αποδοτικά για τη δημιουργία νέων επενδύσεων σε σχέση με τις γενικές μειώσεις των εταιρικών φορολογικών συντελεστών.
Ενδεικτικά:
- Γερμανία: Μέσω πρόσφατου αναπτυξιακού νόμου, θεσπίστηκε για την περίοδο 2025-2027 δυνατότητα απόσβεσης 30% ετησίως κατά το πρώτο έτος για μηχανήματα, IT hardware και ψηφιακές υποδομές).
- Ιταλία: Εφάρμοσε με μεγάλη επιτυχία ένα πρόγραμμα υπερ-αποσβέσεων έως και 250% για επενδύσεις στην ψηφιακή παραγωγή και τις τεχνολογίες αιχμής, κινητοποιώντας κυρίως μεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις.
- Πορτογαλία: Επιτρέπει την προσαύξηση των συντελεστών απόσβεσης κατά 25% για επιχειρήσεις που λειτουργούν με δύο βάρδιες και κατά 50% για τρεις βάρδιες, αναγνωρίζοντας μεγαλύτερη φθορά μηχανημάτων στην ενισχυμένη παραγωγική διαδικασία.
- Φινλανδία, Τσεχία, Πολωνία, Βέλγιο και Σουηδία: Διαθέτουν μόνιμα ή έκτακτα σχήματα, που επιτρέπουν αποσβέσεις από 50% έως 60% της αξίας κτήσης του μηχανολογικού εξοπλισμού ήδη στα πρώτα έτη.
Αντίστοιχα παραδείγματα συναντάμε στις ΗΠΑ (Tax Cuts and Jobs Act), στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Αυστραλία, κτλ., μέσω ειδικών κινήτρων για τη μεταποίηση.
Επιταχυνόμενες αποσβέσεις: Μηδενικό δημοσιονομικό κόστος, πολλαπλασιαστικά οικονομικά οφέλη
Προκειμένου να αποτιμηθεί ποσοτικά η επίδραση μιας τέτοιας μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, το ΕΒΕΟ-ΕΜΠ πραγματοποίησε μια υπολογιστική άσκηση προσομοίωσης, βασισμένη στα στοιχεία των Εθνικών Λογαριασμών και σε δημοσιευμένους ισολογισμούς ελληνικών επιχειρήσεων.
Εξετάστηκαν δύο εναλλακτικά σενάρια εφαρμογής της φθίνουσας μεθόδου απόσβεσης για τον «Λοιπό μηχανολογικό εξοπλισμό» με συντελεστή φορολογίας εισοδήματος 22%: το Σενάριο Α (7ετής περίοδος απόσβεσης) και το Σενάριο Β (5ετής περίοδος απόσβεσης).
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι:
- Η εφαρμογή ταχύτερων αποσβέσεων δημιουργεί μια προσωρινή μετατόπιση εσόδων για τα πρώτα έτη, καθώς οι επιταχυνόμενες αποσβέσεις δεν αποτελούν μόνιμη απώλεια, αλλά αναβαλλόμενα δημόσια έσοδα.
- Η πρόσθετη ρευστότητα που απελευθερώνεται προς τις επιχειρήσεις για να κατευθυνθεί σε νέες επενδύσεις αγγίζει τα 623 εκατ. ευρώ στο Σενάριο Α και φτάνει το 1 δισ. ευρώ στο Σενάριο Β.
- Υπό την προϋπόθεση ότι οι επιχειρήσεις θα επανεπενδύσουν το 50% έως 70% της ρευστότητας αυτής σε σύγχρονο εξοπλισμό, αυτό οδηγεί σε σημαντικά πολλαπλασιαστικά οφέλη για την ελληνική οικονομία. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία εισροών-εκροών που εφαρμόσαμε, η σωρευτική θετική επίδραση είναι εντυπωσιακή, καθώς το ΑΕΠ της χώρας μπορεί να ενισχυθεί από 504 έως και 725 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας, η εισροή έμμεσων φόρων και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξήσουν τα δημόσια έσοδα σωρευτικά κατά 158 έως 227 εκατ. ευρώ, υπερκαλύπτοντας ακόμα και τις αρχικές λογιστικές απώλειες.
- Εξαιρετικά θετικό είναι και το αποτύπωμα στην αγορά εργασίας, καθώς η συνολική συνεισφορά στην απασχόληση μεταφράζεται σε 11,5 έως 16,6 χιλιάδες ανθρωποέτη.
Το συμπέρασμα και οι προτάσεις πολιτικής
Τα ευρήματα της μελέτης είναι ξεκάθαρα: η διατήρηση ενός άκαμπτου, 10ετούς συστήματος αποσβέσεων στερεί από το εγχώριο παραγωγικό σύστημα κεφάλαια κίνησης για τον εκσυγχρονισμό του. Για να αποκτήσει η ελληνική βιομηχανία τις ίδιες ευκαιρίες με τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές της, απαιτούνται τολμηρότερες παρεμβάσεις:
- Η υιοθέτηση ενός οριζόντιου συστήματος επιταχυνόμενης απόσβεσης (5ετούς ή 7ετούς ορίζοντα) για τον παραγωγικό μηχανολογικό εξοπλισμό θα λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης για την ανανέωση του παγίου κεφαλαίου της χώρας.
- Ένα τέτοιο κίνητρο θα πρέπει να αγγίξει και να υιοθετηθεί από τη μέση, ΜμΕ της μεταποίησης.
- Η δημόσια πολιτική οφείλει να προσεγγίσει το μέτρο όχι ως μια φορολογική «εξυπηρέτηση», αλλά ως μια επενδυτική γέφυρα που επιστρέφει πολλαπλάσια οφέλη στην οικονομία, την απασχόληση και, τελικά, τα ίδια τα δημόσια έσοδα.
Αν θέλουμε μια βιομηχανία ψηφιοποιημένη, πράσινη και διεθνώς ανταγωνιστική, πρέπει να της δώσουμε τα κατάλληλα εργαλεία. Η απελευθέρωση της επενδυτικής ρευστότητας μέσω των επιταχυνόμενων αποσβέσεων αποτελεί ένα απλό και δημοσιονομικά ασφαλές βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Το πλήρες κείμενο της μελέτης είναι διαθέσιμο εδώ.
* Άγγελος Τσακανίκας, Καθηγητής Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας ΕΜΠ, Διευθυντής ΕΒΕΟ, Επικεφαλής Γραφείου Μεταφοράς Τεχνολογίας. Δρ. Πέτρος Δήμας, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής ΕΒΕΟ και Τμήματος Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
