Οι Ηνωμένες Πολιτείες ασκούν πιέσεις στη Λιθουανία για να επιτρέψει στη Λευκορωσία τη χρήση του κύριου λιμανιού της για εξαγωγές λιπασμάτων, οι οποίες τελούν υπό κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της χώρας της Βαλτικής.
Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το αν οι ΗΠΑ πιέζουν το Βίλνιους για επανέναρξη των εξαγωγών, ο υπουργός Εξωτερικών Κεστούτις Μπούντρις ανέφερε: «Η κατάσταση αλλάζει… Έλεγα πάντα ότι δεν υπάρχει τέτοια δραστηριότητα, αλλά σήμερα μπορώ να πω ότι ναι, πρόσθετη δραστηριότητα έχει εκδηλωθεί εκ μέρους των ΗΠΑ».
Ο Μπούντρις υπογράμμισε ότι η Λιθουανία παραμένει προσηλωμένη στις κυρώσεις της ΕΕ που έχουν επιβληθεί στις εξαγωγές λευκορωσικής ποτάσας και δεν προτίθεται να συζητήσει την επανέναρξή τους όσο αυτές παραμένουν σε ισχύ.
Η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Βίλνιους δεν σχολίασε άμεσα το ζήτημα, παρά το σχετικό αίτημα.
Το ιστορικό των κυρώσεων
Το 2022 η Λιθουανία ανέστειλε όλες τις εξαγωγές της κρατικής εταιρείας Belaruskali, του δεύτερου μεγαλύτερου παραγωγού γεωργικών λιπασμάτων παγκοσμίως.
Η απόφαση ελήφθη μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων στη Belaruskali, ως απάντηση στην καταστολή που ακολούθησε τις αμφιλεγόμενες προεδρικές εκλογές στη Λευκορωσία, όπου ο πρόεδρος Αλεξάντερ Λουκασένκο είχε ανακηρύξει τη νίκη του.
Η Λευκορωσία χρησιμοποιούσε το λιμάνι Κλαϊπέντα της Λιθουανίας για την εξαγωγή ποτάσας, βασικής πηγής εσόδων για τη χώρα που δεν διαθέτει πρόσβαση στη θάλασσα. Μεταξύ των βασικών πελατών της συγκαταλέγονταν η Ινδία, η Κίνα και η Βραζιλία.
Η στάση της Δύσης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε επίσης κυρώσεις στις εξαγωγές λευκορωσικής ποτάσας το 2022, αντιδρώντας στη συνδρομή της Λευκορωσίας προς τη Ρωσία στην εισβολή της στην Ουκρανία. Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις έχουν διάρκεια έως τον Φεβρουάριο του 2027, με δυνατότητα παράτασης.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήραν τις δικές τους κυρώσεις τον Μάρτιο, έπειτα από την απελευθέρωση 250 πολιτικών κρατουμένων από τη Λευκορωσία, σύμφωνα με διμερή συμφωνία.
Ο απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Λευκορωσία, Τζον Κοουλ, είχε δηλώσει τον Μάρτιο στο δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο LRT της Λιθουανίας ότι η επανέναρξη των εξαγωγών ποτάσας μέσω Λιθουανίας θα ήταν επωφελής για τις Ηνωμένες Πολιτείες.