Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται από σήμερα (12/6/2026) σε μια νέα εποχή στη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου, με την πλήρη εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Πρόκειται για τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών, που στοχεύει στη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού και ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος, ικανού να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις των μεταναστευτικών ροών.
Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, επιταχύνει τις διαδικασίες εξέτασης αιτημάτων ασύλου και προβλέπει αποτελεσματικότερους μηχανισμούς επιστροφής για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, θεσπίζει έναν μόνιμο μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς τα κράτη-μέλη που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις, όπως η Ελλάδα.
Για χώρες πρώτης γραμμής, το Νέο Σύμφωνο συνιστά καθοριστική θεσμική εξέλιξη. Προβλέπει συγκεκριμένους μηχανισμούς στήριξης μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής συνδρομής, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλει ένα αυστηρότερο αλλά πιο οργανωμένο σύστημα διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών.
Κύριες αλλαγές και επιπτώσεις
Το νέο Σύμφωνο εισάγει αυστηρότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, καθώς και έναν υποχρεωτικό μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Ψηφίστηκε μόνο από τη Νέα Δημοκρατία, η οποία υποστήριξε το νέο πλαίσιο επιδιώκοντας αυστηρότερη φύλαξη συνόρων, ταχύτερες επιστροφές και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή υποστήριξη.
Το λεγόμενο screening αποτελεί τον υποχρεωτικό αρχικό έλεγχο για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα, περιλαμβάνοντας διαδικασίες ταυτοποίησης, υγειονομικού ελέγχου και εκτεταμένου ελέγχου ασφαλείας. Ολοκληρώνεται εντός επτά ημερών στα σύνορα ή τριών ημερών στην ενδοχώρα.
Μετά το screening, ο υπήκοος τρίτης χώρας οδηγείται είτε σε διαδικασία ασύλου, είτε σε επιστροφή, είτε σε μετεγκατάσταση σε άλλο κράτος-μέλος. Οι ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα αφορούν κυρίως πρόσωπα από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου ή όσους επιχειρούν να παραπλανήσουν τις αρχές, και ολοκληρώνονται εντός 12 εβδομάδων.
Αντίθετα, οι αιτούντες με αυξημένες πιθανότητες χορήγησης διεθνούς προστασίας υπάγονται στην κανονική διαδικασία ασύλου, αποκτώντας πρόσβαση στην εργασία, την εκπαίδευση και τις λοιπές εγγυήσεις προστασίας. Σε περίπτωση απόρριψης αίτησης, εκδίδεται ταυτόχρονα απόφαση επιστροφής, με δυνατότητα οικειοθελούς αναχώρησης ή αναγκαστικής απομάκρυνσης.
Οφέλη και νέοι μηχανισμοί για την Ελλάδα
Η Ελλάδα αποκτά θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή στήριξη μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής βοήθειας, μειώνοντας το βάρος των μεταναστευτικών πιέσεων. Παράλληλα, στο πλαίσιο του Κανονισμού Δουβλίνου, διαγράφονται εκκρεμείς περιπτώσεις επιστροφών έως την ενεργοποίηση του νέου Συμφώνου, θωρακίζοντας τη χώρα έναντι μελλοντικών κρίσεων.
Σημαντική καινοτομία αποτελούν τα κέντρα επιστροφών (return hubs) εκτός ΕΕ, όπου θα μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών με απορριφθείσες αιτήσεις ασύλου. Η Ελλάδα συμμετέχει σε κοινή πρωτοβουλία με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία για τη δημιουργία τέτοιων δομών, με στόχο την έναρξη λειτουργίας τους από το 2027.
Ασφαλείς χώρες καταγωγής και Κανονισμός Επιστροφών
Η Ελλάδα έχει ενσωματώσει βασικές προβλέψεις του νέου Κανονισμού Επιστροφών της ΕΕ, επιταχύνοντας τις διαδικασίες για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Ενισχύεται επίσης η εφαρμογή της έννοιας των ασφαλών χωρών καταγωγής, στις οποίες περιλαμβάνονται η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.
Για τους υπηκόους αυτών των χωρών, οι αιτήσεις ασύλου εξετάζονται ταχύτερα, καθώς τεκμαίρεται ότι δεν υφίσταται γενικευμένος κίνδυνος δίωξης ή σοβαρής βλάβης. Σε περίπτωση απόρριψης, ενεργοποιούνται άμεσα οι διαδικασίες επιστροφής, σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
