Το δημογραφικό πρόβλημα αναδεικνύεται σε μία από τις καθοριστικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών για την Ελλάδα και την Ευρώπη, όπως επισημάνθηκε σε εκδήλωση του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, με θέμα «Demography-Driven Competitiveness: Strategies for Sustainable Growth, Social and Territorial Cohesion».
Τη συζήτηση άνοιξε και συντόνισε ο καθηγητής Άρης Αλεξόπουλος, επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ, ο οποίος υπογράμμισε ότι το δημογραφικό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ως ζήτημα γήρανσης ή υπογεννητικότητας. Αντίθετα, συνδέεται άμεσα με την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών, τον παραγωγικό μετασχηματισμό και την κοινωνική και περιφερειακή συνοχή.
Όπως σημειώθηκε, η ίδρυση του Κέντρου Κρήτης εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική οικονομικής διπλωματίας, προσφέροντας στην Ελλάδα πρόσβαση σε διεθνή τεχνογνωσία και τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής. Το Κέντρο μελετά τη δυναμική των πληθυσμών, από γεννήσεις και θανάτους έως μετανάστευση, εκπαίδευση, δεξιότητες και ένταξη στην αγορά εργασίας.
Χαμηλή γονιμότητα και πληθυσμιακή συρρίκνωση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η Ελλάδα βρίσκεται από τη δεκαετία του 1980 σε καθεστώς χαμηλής γονιμότητας, με δείκτη 1,35 παιδιά ανά γυναίκα το 2024 — έναν από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη. Η τάση αυτή οδηγεί σε ταχεία γήρανση και μείωση του πληθυσμού, ο οποίος από περίπου 10 εκατομμύρια σήμερα εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στα 8,5 εκατομμύρια έως το 2050.
Η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη συντονισμένων παρεμβάσεων σε πολλαπλά πεδία πολιτικής: εργασία, οικογένεια, εκπαίδευση, στέγαση, υγεία, περιφερειακή ανάπτυξη, καινοτομία και μετανάστευση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, καθώς σήμερα εργάζεται το 55% των γυναικών έναντι 72% των ανδρών, αλλά και στην παράταση του εργασιακού βίου έως τουλάχιστον τα 65 έτη.
Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη ενεργοποίησης περίπου 800.000 ατόμων ηλικίας 55-65 ετών που σήμερα δεν εργάζονται. Σημαντική διάσταση αποτέλεσε η σχέση δημογραφίας, τεχνολογίας και παραγωγικότητας, με τη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη να μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγικότητα, υπό την προϋπόθεση ότι θα αξιοποιούνται χωρίς αποκλεισμούς ηλικιακών ομάδων.
Ο κ. Αλεξόπουλος χαρακτήρισε την Ελλάδα ως μια «κοινωνία μεσηλίκων», όπου οι νέοι αποτελούν πλέον μειοψηφία, επισημαίνοντας ότι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αλλάζει ριζικά την οργάνωση της εργασίας, της υγείας, της πρόνοιας και της διαγενεακής αλληλεγγύης.
Οικονομικές επιπτώσεις και στρατηγικές προσαρμογής
Σύμφωνα με μελέτη του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ, έως το 2050 το παραγωγικό δυναμικό της χώρας θα έχει μειωθεί κατά περίπου 2 εκατομμύρια άτομα. Αν το παραγωγικό μοντέλο παραμείνει αμετάβλητο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ενδέχεται να μειωθεί έως και 15%, με άμεσο αντίκτυπο στο βιοτικό επίπεδο.
Ο επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης υπογράμμισε ότι ο «δημογραφικός χειμώνας» μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία επανασχεδιασμού της οικονομίας, μέσω καλύτερης αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού, αύξησης της παραγωγικότητας και ενίσχυσης της ενεργούς γήρανσης.
«Το δημογραφικό αποτελεί πρόκληση που αντιμετωπίζουν τόσο οι πλούσιες όσο και οι φτωχές χώρες», δήλωσε ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος. «Η συνετή δημοσιονομική πολιτική των τελευταίων ετών δίνει σημαντική δυνατότητα για παρεμβάσεις. Η κυβέρνηση υλοποιεί μία δεκαετή εθνική στρατηγική με πόρους 20 δισ. ευρώ, η οποία καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής από τη γέννηση έως την τρίτη ηλικία».
Ο Tomasz Kozluk, οικονομικός σύμβουλος του επικεφαλής οικονομολόγου του ΟΟΣΑ, σημείωσε πως «η πληθυσμιακή γήρανση είναι μια καθοριστική, αλλά σχετικά προβλέψιμη τάση, που αντανακλά και την πρόοδο προς μια μακρύτερη και πιο υγιή ζωή». Αναφέρθηκε επίσης σε πιθανή μείωση κατά 8% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ το 2050 λόγω της γήρανσης, με ακόμη πιο έντονες μειώσεις σε χώρες όπως η Ελλάδα.
Ο Arnstein Aassve, καθηγητής Δημογραφίας και Κοινωνικής Στατιστικής στο Bocconi University, επισήμανε ότι η νεότερη γενιά είναι σημαντικά μικρότερη από τη γενιά X, γεγονός που επηρεάζει τόσο την οικονομία όσο και τη δημοκρατική εκπροσώπηση. Τόνισε ότι το κοινωνικό κράτος χρειάζεται ανασχεδιασμό, ώστε να ανταποκριθεί στη νέα δημογραφική πραγματικότητα.
Τέλος, ο Μιχάλης Βλασταράκης, Group Chief Marketing Officer της Eurobank, ανέφερε πως «το δημογραφικό αποτελεί τη σημαντικότερη μακροπρόθεσμη πρόκληση για την ελληνική οικονομία και κοινωνία και απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις από την Πολιτεία και τον ιδιωτικό τομέα». Επεσήμανε ότι η Eurobank έχει αναλάβει πολυετή πρωτοβουλία με έμφαση στην απασχόληση, την επιχειρηματικότητα και τη στήριξη της οικογένειας, συμβάλλοντας ήδη στη γέννηση περισσότερων από 70 παιδιών μέσω προγραμμάτων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
ΦΩΤΟ: Κέντρο Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
