Η σύμβαση δανείου για τον κανονισμό SAFE (Security Action for Europe) που υπέγραψε προ ημερών η Ελλάδα με την Κομισιόν ήταν η τελευταία διαδικαστική πράξη για τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο, από το οποίο τυπικώς αναμένει 787 εκατομμύρια ευρώ.
Το SAFE, μια εκ των πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ) στο πλαίσιο του σχεδίου σχεδίου επανεξοπλισμού της Ευρώπης (ReArm Europe), αποσκοπεί στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, της αποτρεπτικής ικανότητας της Ένωσης και συνακόλουθα της μεγέθυνσης του γεωπολιτικού της αποτυπώματος.
Ο κανονισμός αποτελεί χαμηλότοκα δάνεια ύψους έως 150 δις ευρώ προς τα κράτη-μέλη, τις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν), την Ουκρανία (η συμμετοχή της προβλεπόταν από το κείμενο του SAFE με ειδικό καθεστώς) αλλά και τον Καναδά, την μόνη τρίτη χώρα που εγκρίθηκε η συμμετοχή της.
Τα δάνεια έχουν τετραετή διάρκεια· η υπογραφή και η υλοποίηση των εξοπλιστικών προγραμμάτων πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2030. Η αποπληρωμή τους μπορεί να διαρκέσει έως και 45 έτη.
Έξι προγράμματα
Η Αθήνα μετέχει στο SAFE με έξι εξοπλιστικά προγράμματα, τρία εκ των οποίων είναι κοινές προμήθειες με άλλα κράτη μέλη, ύψους 805 εκατομμυρίων ευρώ. Ειδικότερα, τα εξοπλιστικά έχουν ως εξής:
- Εθνικός Δορυφόρος για κάλυψη στρατιωτικών αναγκών, σε συνεργασία με τη Νορβηγία, κόστους 400 εκατομμυρίων ευρώ
- Μη Επανδρωμένες Εξέδρες/ Πλατφόρμες, με συμμετοχή της ΕΑΒ στα αντί-drone συστήματα (C-UAS), σε συνεργασία με Κύπρο και Βουλγαρία, κόστους 120 εκατομμυρίων ευρώ
- Μη Επανδρωμένες Εξέδρες/Πλατφόρμες (drones & αντί-drones), ως εθνική προμήθεια, κόστους 100 εκατομμυρίων ευρώ
- Δορυφόροι Mini Cubes SAR, σε συνεργασία με την Πολωνία, κόστους 80 εκατομμυρίων ευρώ
- Ευρυζωνικά Συστήματα και Σύγχρονα Συστήματα Επικοινωνιών (σ.σ. σταθμοί ασυρμάτου), ως εθνική προμήθεια, κόστους 70 εκατομμυρίων ευρώ και
- Κρυπτοσυσκευές, ως εθνική προμήθεια, κόστους 35 εκαττομυρίων ευρώ.
Ευθύς εξ’ αρχής, η Αθήνα έθεσε δύο στόχους σχετικά με τον SAFE.
Αφενός την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη χρηματοδότηση της, αφετέρου τον αποκλεισμό της Τουρκίας από αυτόν, εκτός εάν η Άγκυρα προέβαινε σε μια «μεγάλη» ενέργεια, όπως η άρση της απειλής πολέμου (casus belli) εναντίον της Ελλάδος.
Όσον αφορά στη χρηματοδότηση, τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν συμφώνως με τις ελληνικές επιταγές.
«Αύριο καταθέτουμε επισήμως την πρότασή μας για ένταξη στον μηχανισμό SAFE, διεκδικώντας χαμηλότοκα δάνεια ύψους τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της εθνικής μας άμυνας και της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας», δήλωνε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στις 28 Ιουλίου 2025.
Δύο μήνες αργότερα, η Κομισιόν ανακοίνωνε ότι αντιστοιχούν στην Ελλάδα 787,67 εκατομμύρια ευρώ από τον SAFE.
Τροποποιημένο σχέδιο
Με αιτιολογία ότι η συγκεκριμένη κατανομή «δεν αντιστοιχεί στις πραγματικές απαιτήσεις που έχουν εντοπιστεί», το υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπέβαλε (30 Νοεμβρίου 2025) στην Κομισιόν αίτηση δανειοδότησης ύψους 2,9 δις ευρώ για τη χρηματοδότηση 30 εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Οι Ευρωπαίοι επανήλθαν ζητώντας από την Αθήνα να υποβάλει εκ νέου το επενδυτικό της σχέδιο το οποίο «να ευθυγραμμίζεται με το προσωρινά κατανεμηθέν ποσό των 787.669.283 ευρώ και να πληροί τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας του Κανονισμού SAFE».
Προτεραιοποιώντας έξι προγράμματα, η Αθήνα υπέβαλε ξανά τη λίστα των εξοπλιστικών, η οποία και αυτή τη φορά ήταν άνω κατανεμημένου ποσού (805 αντί 787 εκατομμύρια ευρώ).
Ο επίτροπος Αμυνας και Διαστήματος της ΕΕ, Αντριους Κουμπίλιους, γνωστοποίησε (13 Ιουνίου 2026) την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Ελλάδος και Κομισιόν για τον SAFE. Λίγες ημέρες αργότερα, ο εκπρόσωπος της Κομισιόν για θέματα Άμυνας, Τόμας Ρενιέρ, επιβεβαίωνε τη συμμετοχή της Αθήνας στον κανονισμό, στο πλαίσιο του οποίου -όπως είπε- θα της διατεθούν 700 εκατομμύρια ευρώ.
Η αναφορά του μειωμένου ποσού από τον ευρωπαίο αξιωματούχο και η έλλειψη ενημέρωσης από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας οδήγησε το ΠΑΣΟΚ στο να καταγγείλει την κυβέρνηση κάνοντας λόγο για «σοβαρά ερωτήματα» σχετικά με τη διαχείριση του προγράμματος SAFE.
Εταιρικές ντρίπλες και αποκλεισμός
Ύστερα από τη συμφωνία σε επίπεδο των μονίμων αντιπροσώπων των 27 κρατών μελών για το τελικό κείμενο του κανονισμού SAFE (21 Μαΐου 2025), Έλληνες ανώτεροι διπλωματικοί αξιωματούχοι εξέφραζαν τον προβληματισμό τους για τη συμμετοχή της Άγκυρας.
«Δεν πρέπει να τρέφουμε την παραμικρή αυταπάτη. Μπορεί η συμμετοχή της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά κάθε άλλο παρά να ‘’κλείδωσε’’ με τη συμφωνία για το SAFE αλλά η συνεργασία με την Άγκυρα και τις παραγωγικές δυνατότητες της αμυντικής της βιομηχανίας αποτελεί σαφή προτεραιότητα για μεγάλο αριθμό σημαντικών Ευρωπαίων εταίρων», υπογράμμιζαν οι ίδιες πηγές.
Προεξάρχων ρόλο στην υποστήριξη των (φιλο)τουρκικών θέσεων είχε η Γερμανία, επικουρούμενη από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (βλέπε Βέλγιο κλπ).
Πράγματι, η Άγκυρα κατέθεσε τον περασμένο Σεπτέμβριο αίτημα συμμετοχής στο SAFE. Ωστόσο, η Κομισιόν δεν προώθησε το αίτημα της προς έγκριση στα κράτη μέλη, λαμβανομένου υπόψη της άρνησης Ελλάδος και Κύπρου, καθώς και των γαλλικών ενστάσεων (απαιτούνταν ομοφωνία για την συμφωνία).
Η Τουρκία έμεινε εκτός δανειοδότησης του κανονισμού, με την ελληνική κυβέρνηση να παρουσιάζει το γεγονός στο εσωτερικό ως «εθνική νίκη».
Εντούτοις, υπάρχουν δύο «παράθυρα» για τη συμμετοχή της γειτονικής χώρας στον SAFE.
Το πρώτο προβλέπεται από τον ίδιο τον κανονισμό που ορίζει ότι τουλάχιστον το 65% της αξίας των εξαρτημάτων ενός αμυντικού προϊόντος πρέπει να παράγεται εντός της ΕΕ ή συνδεδεμένων χωρών. Το υπόλοιπο -μέχρι 35%- του κόστους των εξαρτημάτων / υποσυστημάτων μπορεί να προέρχεται από τρίτες ή υποψήφιες χώρες, κατηγορία που περιλαμβάνει και την Τουρκία.
Τουρκική «εισβολή» στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία
Το δεύτερο «παράθυρο» είναι μεγαλύτερο και αφορά τις συνεργασίες της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με ευρωπαϊκές χώρες και τις εταιρείες τους.
Την τελευταία διετία, η Άγκυρα προέβη σε σειρά συμφωνιών αμυντικής βιομηχανίας με ευρωπαϊκούς φορείς. Παρότι δεν έχουν όλες την ίδια βαρύτητα -άλλες αφορούν συμπαραγωγή, άλλες εξαγορές και άλλες απλές προμήθειες- έχουν κοινό παρανομαστή: την απόπειρα βαθύτερης διείσδυσης της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στις ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής.
Μεταξύ αυτών:
- H κοινοπραξία της τουρκικής Baykar με την ιταλική Leonardo (με έδρα την Ιταλία) μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη, παραγωγή και συντήρηση μη επανδρωμένων τύπου UAV και UCAV.
- Η συμφωνίας της Τουρκικής Αεροπορικής και Διαστημικής Βιομηχανίας (TUSAŞ) με την Airbus(κοινοπραξία Γαλλίας, Γερμανίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Ισπανίας) για να προμηθεύσει 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη τύπου Hurjet την ισπανική Πολεμική Αεροπορία.
- Η τουρκική ARCA Defense θα κατασκευάσει, μέσω της θυγατρικής της, εργοστασίο πυρομαχικών στην Εσθονία.
- Η τουρκική Baykar εξαγόρασε την ιταλική Piaggio Aerospace με στόχο την παραγωγή UAV στην Ιταλία, την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης και την ενίσχυση της πρόσβασης της στην ευρωπαϊκή αγορά.
- Σε διακρατικό επίπεδο, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο υπέγραψαν συμφωνία για την προμήθεια της πρώτης με 44 μαχητικά αεροσκάφη Eurofighter Typhoon (20 από Βρετανία και 24 επιπλέον από το Κατάρ).
- Η τουρκική STM συμφώνησε να προμηθεύσει δύο πλοία γενικής υποστήριξης το Πορτογαλικό Πολεμικό Ναυτικό.
Η τουρκική Baykar συμφώνησε με την γαλλική Safran για την κοινή ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων drones και έξυπνων όπλων. Το γεγονός ότι η Safran είναι ο κατασκευαστής των κινητήρων M88 που τροφοδοτούν τα ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη Rafale προκάλεσε όχληση στην Αθήνα, η οποία ζήτησε εξηγήσεις από το Παρίσι.
Η Άγκυρα έχει αμυντική-εξοπλιστική συνεργασία και με άλλα ευρωπαικά κράτη μεταξύ των οποίων Γερμανία, Πολωνία, Ρουμανία (προχώρησε σε αγορά πάνω από 1.000 τουρκικών τεθωρακισμένων τύπου COBRA II, ενώ εξαγοράστηκε η ρουμανική εταιρεία Automecanica από την τουρκική Otokar), Τσεχία, Ουγγαρία, Βουλγαρία.
Παρά τον αποκλεισμό της από τον SAFE, η Άγκυρα έχει καταφέρει να αποκτήσει σημαντική μόχλευση στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική ασφαλείας. Πέραν τούτου, οι (ευρωπαίοι) υποστηρικτές της επικαλούνται ότι διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ.
Σκέψεις για SAFE 2
Λόγω της υπερκάλυψης του ποσού των 150 δις ευρώ, η Κομισιόν εξετάζει πολύ σοβαρά την πιθανότητα και ενός δεύτερου SAFE. Η πρόεδρός της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε αναφερθεί στο σχετικό ενδεχόμενο τον περασμένο Δεκέμβριο. Η ιδέα μόνο αδιάφορη δεν αφήνει την Αθήνα.
Προ εβδομάδων, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, αναφέρθηκε στην ενδεχόμενη δεύτερη εκδοχή του SAFE, επικρίνοντας εντόνως την τρέχουσα.
«Είμαι διακηρυγμένα επικριτικός απέναντι στον κανονισμό SAFE και τολμώ να πω έχω απόλυτο δίκιο σε αυτό. Αυτό το οποίο έκανε η Ευρωπαϊκή Ένωση με τον κανονισμό SAFE I είναι ότι έριξε χρήματα στη ζήτηση όταν η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα προσφοράς. Η Ευρώπη δεν έχει γραμμές παραγωγής προϊόντων και ιδίως προϊόντων νέας αμυντικής τεχνολογίας», υπογράμμισε.
«Εμείς», συνέχισε ο κ. Δένδιας, «πρέπει να ετοιμαστούμε για τον Κανονισμό SAFE II. Θα πρέπει να έχουμε τη δυνατότητα να έχουμε γραμμές παραγωγής, ιδίως σε προϊόντα νέας τεχνολογίας, για να μπορούμε να εξυπηρετήσουμε τη ζήτηση που θα συνεχίσει να υπάρχει από την Ευρώπη στα επόμενα χρόνια. Αυτή είναι η πρόκληση και σε αυτό χρειαζόμαστε και τεχνογνωσία από συνεταίρους, ανθρώπους που θέλουν να έρθουν και να δημιουργήσουν εταιρική σχέση μαζί μας και να παράξουν μεταφέροντας τεχνολογία στην Ελλάδα».
Η πραγματική «μάχη» δεν αφορά μόνο τις δανειοδοτήσεις, αλλά το ποια κράτη (θα) διαθέτουν εργοστάσια, τεχνολογία και παραγωγική βάση, καθώς η ΕΕ αυξάνει τις αμυντικές της δαπάνες. Και αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
