Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς γεννιέται ένα τραγούδι. 'Αλλοτε ξεκινά από μια λέξη, μια εικόνα, μια προσωπική εμπειρία ή μια ανάμνηση. Πίσω όμως από τη στιγμή της έμπνευσης κρύβονται χρόνια μελέτης, μουσικής παιδείας, αμέτρητες ώρες εξάσκησης, γνώση, καλλιέργεια, συνθετική ικανότητα, προσωπικά βιώματα και πάνω από όλα η εμπειρία της ζωής.
Ένα τραγούδι μπορεί να γραφτεί σε λίγα λεπτά, αλλά συχνά κουβαλά μέσα του δεκαετίες διαδρομής και καλλιτεχνικής ωρίμανσης.
Σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία της μουσικής, στη δημιουργική αυτή διαδικασία εισέρχεται ένας νέος παράγοντας: η Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρόκειται για συστήματα που μπορούν να παράγουν μελωδίες, ενορχηστρώσεις, στίχους, φωνές και ολόκληρα μουσικά έργα μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Εργαλεία που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι εξελίξεις είναι τόσο ραγδαίες ώστε κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πώς θα διαμορφωθεί η μουσική βιομηχανία όχι σε πέντε ή δέκα χρόνια, αλλά ακόμη και στο άμεσο μέλλον.
Είναι η τεχνητή νοημοσύνη ένα ακόμη εργαλείο στα χέρια των δημιουργών; Μια νέα τεχνολογική επανάσταση αντίστοιχη με εκείνες που έφεραν η ηχογράφηση, το συνθεσάιζερ ή το διαδίκτυο; Ή πρόκειται για μια βαθύτερη αλλαγή που αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της δημιουργίας;
Η οπτική του Γιάννη Γλέζου
Τη δική του οπτική καταθέτει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο μουσικοσυνθέτης και πρόεδρος της Autodia (Αυτοδιαχείριση), Γιάννης Γλέζος, ένας από τους καταξιωμένους Έλληνες δημιουργούς με μακρόχρονη παρουσία στο ελληνικό τραγούδι. Από την πρώτη του μεγάλη επιτυχία, τη «Βροχή στα δειλινά», μέχρι τις μελοποιήσεις έργων κορυφαίων Ελλήνων και ξένων ποιητών, έχει παρακολουθήσει όλες τις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές που επηρέασαν τη μουσική.
Αναφερόμενος στις ευκαιρίες αλλά και στους κινδύνους που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, ο Γιάννης Γλέζος σημειώνει ότι: «Η μεγαλύτερη ευκαιρία που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη είναι να αποφασίσουμε σε θεσμικό, επιχειρησιακό και κοινωνικό επίπεδο να διαμορφώσουμε ανθρωποκεντρικούς και ηθικούς κανόνες χρήσης της ΤΝ, η οποία να σέβεται τους δημιουργούς και τα δικαιώματά τους, να ενισχύει και όχι να υπονομεύει τον πολιτιστικό και δημιουργικό κλάδο.»
Όπως επισημαίνει, «μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η ΤΝ θα λειτουργεί υποβοηθητικά στα διάφορα στάδια παραγωγής και διανομής της μουσικής και όχι ανταγωνιστικά, υπηρετώντας απλώς τα υπερκέρδη ενός διεθνούς τεχνολογικού ολιγοπωλίου». Προειδοποιεί δε για τον κίνδυνο να εκχωρηθούν περισσότερες εξουσίες στα συστήματα αυτά, τονίζοντας ότι ήδη παρατηρείται «μαζική λεηλασία» των έργων δημιουργών χωρίς συναίνεση ή αμοιβή, γεγονός που οδηγεί σε απώλειες εσόδων έως και 24% τα επόμενα δύο χρόνια.
Ανάγκη για νέο θεσμικό πλαίσιο
Οι θέσεις του αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της θεσμικής του ιδιότητας. Από το 2007, ως πρόεδρος της Autodia (Αυτοδιαχείριση), του ελληνικού Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης που εκπροσωπεί τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού και το σύνολο του ξένου μουσικού ρεπερτορίου, ο Γιάννης Γλέζος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων.
Όπως σημειώνει, «χρειαζόμαστε άμεσα ένα νέο, στοχευμένο νομικό πλαίσιο στην Ευρώπη που θα διασαφηνίζει τη νόμιμη λειτουργία των συστημάτων ΤΝ ειδικά στον κλάδο μας, εισάγοντας αποτελεσματικά μέτρα επιβολής, συμμόρφωσης και διαφάνειας». Παράλληλα, προτείνει τη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος αδειοδότησης, ώστε οι δημιουργοί να αμείβονται για τη χρήση των έργων τους, εφόσον συναινούν.
Τονίζει επίσης ότι «οι δημιουργοί θα πρέπει νομοθετικά να μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά το δικαίωμα, όσοι το επιθυμούν, να μην επιτρέπουν σε οποιαδήποτε εταιρία ΤΝ να χρησιμοποιεί μέρος ή το σύνολο του έργου τους.»
Η διαφάνεια και η προστασία των μικρών δημιουργών
Ο Γιάννης Γλέζος υπογραμμίζει ότι απαιτούνται νέες πολιτικές ενίσχυσης της ανθρώπινης δημιουργίας στη νέα ψηφιακή εποχή. «Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες ενίσχυσης, ιχνηλασιμότητας και προβολής των ανθρώπινων καλλιτεχνικών έργων στην εποχή του streaming και της ΤΝ.»
Ιδιαίτερη σημασία δίνει στη διαφάνεια απέναντι στο κοινό, τονίζοντας ότι «οι ακροατές έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν εάν ένα τραγούδι που ακούνε είναι προϊόν εξολοκλήρου ΤΝ, μερικώς τροποποιημένο ή παραποιημένο (deepfake), με ειδική σήμανση στο αρχείο ήχου.»
Παράλληλα, ζητά οι συμφωνίες που διαμορφώνονται με τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να καλύπτουν το σύνολο των δημιουργών, όχι μόνο τα μεγάλα ρεπερτόρια. Όπως τονίζει, «είναι σημαντικό να ωφεληθούν και οι μικρομεσαίοι δημιουργοί, που αποτελούν τον πλούτο και την πολυμορφία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας και κληρονομιάς.»
Η ευρωπαϊκή στρατηγική και το μέλλον της δημιουργίας
Κλείνοντας, ο Γιάννης Γλέζος θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για τη στρατηγική της Ευρώπης απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη και τον πολιτισμό. «Αν πρώτα δεν προστατέψουμε τον ευρωπαϊκό πολιτιστικό και δημιουργικό κλάδο που είναι καινοτόμος και παραγωγικός με 12 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, με ποιά ισχύ, με ποια επιχειρήματα θα διαπραγματευτούμε με τις μεγάλες αμερικανικές εταιρίες ΤΝ; Εν τέλει, ποιο είναι το όραμά μας στην Ευρώπη;»
Καταλήγει ότι μόνο αν συνυπάρξουν αρμονικά ο πολιτισμός και η τεχνολογική καινοτομία, μπορεί να υπάρξει πραγματική ανάπτυξη. Οι παρεμβάσεις του συνοψίζουν ένα από τα βασικά διλήμματα της εποχής: πώς η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να λειτουργήσει υπέρ της δημιουργίας χωρίς να υπονομεύσει τους δημιουργούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη στη μουσική δεν αποτελεί πλέον μελλοντικό σενάριο. Το ερώτημα είναι με ποιον τρόπο θα επηρεάσει τη δημιουργία και πώς οι άνθρωποι της τέχνης θα διασφαλίσουν ότι η καινοτομία θα υπηρετεί τον πολιτισμό και όχι το αντίθετο.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
