«Τα παιδιά μού είπαν ότι τους έδωσα χώρο να υπάρχουν». Με αυτή τη φράση, η Χριστίνα Βάζου συνοψίζει την ουσία του ντοκιμαντέρ «Θέλω να είμαι νικητής», μιας παραγωγής που προσεγγίζει με ευαισθησία τις ζωές ανήλικων ασυνόδευτων προσφύγων. Το έργο, που προβλήθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, καταγράφει σε βάθος τεσσάρων ετών τη ζωή τριών παιδιών από το Αφγανιστάν, την Παλαιστίνη, τη Συρία και το Μπουρούντι, τα οποία φιλοξενούνται στο Κέντρο του Κοινωνικού ΕΚΑΒ στην Ελλάδα.
Μέσα από την κάμερα της φωτογράφου και εργαζόμενης στο Κέντρο, ξεδιπλώνεται μια ιστορία ενηλικίωσης που αναδεικνύει τόσο τις δυσκολίες όσο και την εσωτερική δύναμη των παιδιών. «Εντυπωσιάστηκα από τη μοναδική σοφία με την οποία αντεπεξέρχονται τα παιδιά αυτά στις δυσκολίες της ζωής τους. Θέλησα να καταγράψω τα όνειρα και τις ελπίδες τους ως πηγή έμπνευσης και δύναμης», αναφέρει η δημιουργός.
Η εμπειρία των γυρισμάτων υπήρξε, όπως περιγράφει, «μοναδική και πολυεπίπεδη». Πολλά παιδιά είχαν την ανάγκη να αφηγηθούν την ιστορία τους και συμμετείχαν με ενθουσιασμό. Ακόμη και όσα εμφανίζονται λιγότερο, ένιωσαν ευγνωμοσύνη για τη συμμετοχή τους, καθώς βρήκαν έναν τρόπο να εκφραστούν.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η σχέση εμπιστοσύνης που είχε ήδη χτιστεί. Ως εργαζόμενη στο Κέντρο, η κ. Βάζου δεν ήταν ξένη παρουσία. «Αρκετές φορές είχα την εντύπωση ότι είμαι αόρατη κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων», σημειώνει, εξηγώντας πως αυτή η αίσθηση επέτρεψε την αυθεντικότητα των στιγμών.
Ηθικά διλήμματα και σεβασμός στην προσωπική εμπειρία
Η δημιουργός αντιμετώπισε συχνά ηθικά διλήμματα. Έχοντας επίγνωση των τραυματικών εμπειριών των παιδιών, επέλεξε να κινηθεί με ιδιαίτερη προσοχή. «Πήγαινα με τη ροή της δικής τους ζωής και προσπαθούσα να μην αγγίζω δύσκολα θέματα», εξηγεί. Σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης, κατέβαζε την κάμερα, θέτοντας σαφή όρια ανάμεσα στην καταγραφή και τον σεβασμό της προσωπικής εμπειρίας.
Το ντοκιμαντέρ λειτουργεί ως αντίβαρο στην απρόσωπη εικόνα του μεταναστευτικού ζητήματος. «Χρειάζεται να αφήσουμε στην άκρη τις προκαταλήψεις για να δούμε τον άνθρωπο πίσω από τα ψυχρά στατιστικά στοιχεία με ανθρωπιά και σεβασμό», τονίζει η Χριστίνα Βάζου.
Η ανθρώπινη διάσταση του μεταναστευτικού
Η εμπειρία υπήρξε βαθιά μεταμορφωτική και για την ίδια. Μέσα από την επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς, απέκτησε μια πιο ανοιχτή κατανόηση της πολυπολιτισμικότητας και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες. «Ήρθα πολύ πιο κοντά στον ανθρώπινο πόνο και σε ουσιαστικά ζητήματα επιβίωσης», αναφέρει.
Για τα παιδιά, η συμμετοχή αποτέλεσε πηγή δύναμης και αναγνώρισης. Η παρουσία της κάμερας τους έδωσε φωνή και αυτοπεποίθηση, μέσα σε μια καθημερινότητα γεμάτη αβεβαιότητα λόγω των νομικών διαδικασιών που καθορίζουν το μέλλον τους.
Δύο από τα παιδιά, ο Φέρντιναντ και ο Ομράν, εξέφρασαν την επιθυμία να συμμετάσχουν σε ένα μελλοντικό δεύτερο ντοκιμαντέρ, όταν θα έχουν καταφέρει να χτίσουν τη ζωή που ονειρεύονται, αφήνοντας έτσι μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Μήνυμα ανθρωπιάς και ευθύνης
Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για το μεταναστευτικό γίνεται ολοένα και πιο αυστηρή, το ντοκιμαντέρ επαναφέρει στο προσκήνιο την ανθρώπινη διάσταση του ζητήματος. «Πίσω από τα ψυχρά στατιστικά στοιχεία και τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι», επισημαίνει η δημιουργός, υπογραμμίζοντας ότι οι αιτίες του ξεριζωμού – πόλεμοι, φτώχεια, αυταρχικά καθεστώτα και οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής – παραμένουν ενεργές.
Η Χριστίνα Βάζου απορρίπτει την αντίληψη που θέλει τους πρόσφυγες να αντιμετωπίζονται ως απειλή. «Δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται ως εισβολείς και εγκληματίες», αναφέρει, τονίζοντας ότι «μας ενώνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα μας χωρίζουν». Βλέπει, αντίθετα, στο μεταναστευτικό μια ευκαιρία αμοιβαίου εμπλουτισμού και κατανόησης.
Η παραγωγή του ντοκιμαντέρ πραγματοποιήθηκε από το Κοινωνικό ΕΚΑΒ, με τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, αναδεικνύοντας τις αξίες της φροντίδας, της αλληλεγγύης και της αντοχής. Μετά την προβολή, ακολούθησε συζήτηση με τους συντελεστές και την ομάδα του Κέντρου, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να εμβαθύνει στα ζητήματα που αναδείχθηκαν.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
